واکاوی قدرت‌یابی داعش درافغانستان (2022) و تاثیر آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران

هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی دلایل حضور و قدرت‌یابی داعش در افغانستان است؛ داعش از سال 2015 در افغانستان اعلام موجودیت و در سال 2021 پس از خروج امریکا و به قدرت رسیدن طالبان در این کشور، استراتژی خود را مخالفت با طالبان و کشتن شیعیان اعلام کرد. بر این اساس، در پرتو ناامنی داخلی در افغانستان، تهدیدهای مختلفی از نظر امنیتی، سیاسی و ژئوپلتیکی برای افغانستان و ایران ایجاد کردند. روش: پژوهش حاضر از روش توصیفی – تحلیلی و نظریه معمای امنیت اجتماعی باری بوزان برای بررسی موضوع بهره می‌برد. علل، اهداف و قدرت‌یابی داعش، در پی بحران ناامنی در افغانستان و تاثیر آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران را از این رهگذر مورد موشکافی قرار می‌دهد. یافته‌ها: بحران سیاسی و چالش امنیتی حادث ‌شده در افغانستان از سه سطح فرهنگی –  اجتماعی، اقتصادی – سیاسی و نیز ژئوپولیتیکی نشات می‌گیرد. در سطح فرهنگی – اجتماعی، عنصر و شاه‌کلید «قبیله‌محوری» در سطح اقتصادی، عنصر «فقر – بیکاری»، در سطح سیاسی «خلا قدرت داخلی» و در سطح ژئوپلیتیکی «رقابت قدرت‎های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای» حائز اهمیت هستند. خشونت‌های داخلی بین هویت‌های متعارض، نه‌تنها مانع شکل‌گیری اقتدار مدنی فراگیر بوده، بلکه فضا را برای مداخلات قدرت‌های خارجی از طریق پشتیبانی از هریک از هویت‌های درگیر فراهم کرده‌است و این مساله امنیت ایران را تحت تاثیر قرار می‌دهد. نتیجه‌گیری: بحران داخلی افغانستان، راه‌حل نظامی ندارد و مذاکره با هدف به‌تعادل‌ رساندن گروه‌های درگیر، تنها راه‌حل قابل تصور برای پایان این بحران است. در غیر‌این‌ صورت، گروهایی همچون داعش، امکان و انگیزه بسیار بالایی برای کنشگری در افغانستان دارند. والبته کشورهایی همانند ایران که امنیتشان تحت تاثیر امنیت افغاستان است، باید جهت تشکیل یک دولت مردمی فراگیر همکاری نمایند.

an analysis of isis’s rise to power in afghanistan (2022) and its impact on the security of the islamic republic of iran

objective: the purpose of this study is to investigate the reasons for the presence and rise of isis in afghanistan; isis has been present in afghanistan since 2015; and in 2021, after the us withdrew and the taliban came to power in this country, it announced its strategy to oppose the taliban and kill shiites. accordingly, in the light of internal insecurity in afghanistan, they posed various security, political and geopolitical threats to afghanistan and iran. method: the present study uses descriptive-analytical method and barry buzan’s theory of social security riddle to investigate the subject; the causes, goals and rise of isis in the wake of the insecurity crisis in afghanistan and its impact on the security of the islamic republic of iran are examined in this way. results: the political crisis and security challenge in afghanistan originates from three cultural-social, economic-political and geopolitical levels. at the cultural-social level, the element and key of tribe-centricity, the element of poverty-unemployment at the economic level, internal power vacuum at the political level and competition of regional and extra-regional powers at the geopolitical level are important. internal violence between conflicting identities has not only hindered the formation of comprehensive civil authority, but has also provided space for foreign powers to intervene by supporting each of the conflicting identities, and this issue affects iran’s security. conclusion: afghanistan’s internal crisis has no military solution, and negotiations to balance the involved groups are the only viable solution to end the crisis. otherwise, groups like isis have a very high potential and motivation to operate in afghanistan. of course, countries like iran, whose security is affected by the security of afghanistan, must work together to form an inclusive people’s government.