تحلیل تطبیقی نقش ترکیه و عربستان سعودی در رشد افراط‌ گرایی تکفیری در آسیای مرکزی پس از 1991

هدف: این نوشتار در نظر دارد نقش کشور جمهوری ترکیه با ایدئولوژی سکولار و کشور پادشاهی عربستان سعودی با ایدئولوژی وهابیت را در تولید و تشدید افراط گرایی تکفیری در آسیای مرکزی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال‌های پس از 1991 بررسی و تبیین نماید.روش: روش تحقیق مقاله حاضر توصیفی-تحلیلی و مطالعه موضوع به صورت تطبیقی در چارچوب نظریه «مجموعه امنیتی» باری بوزان است. اطلاعات لازم با استفاده از شیوه کتابخانه ای و با مراجعه به کتاب ها، مقالات، و نشریات داخلی و خارجی گرد آوری شده است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که قطبش(قطب گرایی) رقابتی ترکیه و عربستان سعودی به انحای مختلفی خود را در آسیای مرکزی نشان داده است. ترک ها در چارچوب پان ترکیسم، گولنیسم را ترویج کرده اند و سعودی ها در چارچوب دیپلماسی عمومی ایدئولوژی وهابیت را در منطقه گسترش داده اند.نتیجه گیری: آسیای مرکزی به عنوان یک مجموعه امنیتی پس از فروپاشی شوروی در معرض رقابت قدرت های بزرگ و منطقه ای قرار گرفته است و این قدرت ها به انحای مختلفی در امنیتی شدن منطقه موثر بوده اند. ترکیه و عربستان سعودی به عنوان دو قطب مهم جهان اسلام گسل های بنیادگرایی در این منطقه را تحریک نموده و تامین منافعشان را در دامن زدن به افراط گرایی دیده اند. رقابت ایدئولوژیک دو کشور تفاوت هایی را در نقش، سطح، هدف، راهبرد و ثمره ایجاد نموده است. ترک ها و سعودی ها هرچند متفاوت عمل کرده اند، اما نتیجه کار ایشان در تشدید افراط گرایی تکفیری در آسیای مرکزی مشابهت داشته است.

A Comparative Analysis of the Role of Turkey and Saudi Arabia in the Growth of Takfiri Extremism in Central Asia after 1991

Objective: This article intends to examine the role of the Republic of Turkey with secular ideology and the Kingdom of Saudi Arabia with Wahhabi ideology in the production and intensification of Takfiri extremism in Central Asia after the collapse of the Soviet Union in the post1991.Method: The research method of the present article is descriptiveanalytical and the study of the subject is comparative in the framework of the theory of security complex of Bari Bouzan. The necessary information has been collected using the library method and by referring to books, articles, and domestic and foreign publications.Results: The findings show that the competitive polarity of Turkey and Saudi Arabia has manifested itself in different ways in Central Asia. The Turks have promoted Gulenism within the framework of PanTurkism, and the Saudis have spread Wahhabi ideology in the region within the framework of public diplomacy.Conclusion: Central Asia, as a security complex after the collapse of the Soviet Union, has been exposed to the competition of major regional powers, and these powers have been effective in various ways in securing the region. Turkey and Saudi Arabia, as two major poles of the Islamic world, have provoked the fault lines of fundamentalism in this region and have seen their interests in fueling extremism. The ideological competition between the two countries has made a difference in role, level, purpose, strategy and fruit. Although the Turks and Saudis have acted differently, their work has been similar in intensifying Takfiri extremism in Central Asia.