تحلیل تجربی رفتار توده‌وار سرمایه‌گذاران در بازار سهام: شواهدی از شرایط مختلف اقتصادی و اجتماعی در ایران

بورس اوراق بهادار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع تامین مالی شرکت‌ها و بستر سرمایه‌گذاری پس‌اندازهای افراد جامعه، در سال‌های اخیر توانسته است بخش زیادی از سرمایه‌های داخلی را جذب و به‌عنوان بخشی از بازار سرمایه، نقشی اساسی در رشد و توسعۀ اقتصادی کشور ایفا کند. باوجود اهمیت نقش بازار سهام در اقتصاد ایران به بررسی دقیق رفتار سرمایه‌گذاران و واکنش‌های آنان در برابر تغییرات اقتصادی و اجتماعی کمتر توجه شده است. در این پژوهش، بررسی رفتار توده‌وار در بورس اوراق بهادار تهران در شرایط مختلف اقتصادی و اجتماعی نظیر قبل و بعد از نوسانات نرخ ارز، قبل و بعد از وقوع پاندمی کووید 19 و در شرایط بازارهای خرسی و گاوی طی دورۀ زمانی فروردین 1394 تا اسفند 1401 براساس شاخص کل قیمت سهام و شاخص 50 شرکت برتر بررسی شده است. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی  (ols)و رگرسیون چارکی انجام شده است. نتایج پژوهش حاکی‌ازاین است که رفتار توده‌وار به‌طور درخور توجهی در بازار سهام ایران طی کل دورۀ بررسی‌شده و در بیشتر چارک‌ها (از چارک 0.05 تا 0.75) در هر دو شاخص مشاهده شده است. براساس نتایج به‌دست‌آمده وجود رفتار توده‌وار در دورۀ قبل از نوسانات شدید نرخ ارز به‌‌وضوح مشهود است؛ اما پس از آن، به دلیل عدم معناداری ضریب به‌دست‌آمده نمی‌توان وجود رفتار توده‌وار را تایید کرد. نتایج پژوهش نشان داد که رفتار توده‌وار قبل از شیوع ویروس کووید در بازار سهام ایران وجود داشته است، اما پس از شیوع ویروس، این رفتار به‌طور درخور توجهی کاهش یافت و حتی در برخی موارد به رفتار توده‌وار معکوس تبدیل شد؛ علاوه‌براین، تحلیل‌ها نشان داد که در بازارهای خرسی و گاوی نیز رفتار توده‌وار به‌ویژه در چارک‌های پایین‌تر بازار مشهود بوده است.

an empirical analysis of herding behavior in the stock market: evidence from various economic and social conditions in iran

the stock exchange serves as a critical source of corporate financing and as a platform for individuals to invest their savings, attracting a substantial amount of domestic capital in recent years and playing a pivotal role in the country's economic growth and development. this study investigates herding behavior in the tehran stock exchange (tse) under various economic and social conditions, including periods before and after exchange rate fluctuations, prior to and following the covid-19 pandemic, and during both bullish and bearish market phases from april 2015 to march 2023. the analysis is based on the overall stock price index and the price index of the top 50 companies, employing ordinary least squares (ols) regression and quantile regression methodologies. the findings indicate that herding behavior is significantly evident in the tse throughout the entire study period and across most quantiles (from the 0.05 to the 0.75 quantile) for both indices. specifically, herding behavior is prominently observed prior to significant exchange rate fluctuations; however, it becomes unconfirmed afterward due to the insignificance of the resulting coefficients. furthermore, herding behavior was found to be present in the tse before the covid-19 outbreak, with a notable decline after the pandemic, and in some cases, a reversal was observed. the analyses also demonstrate that herding behavior persists in both bullish and bearish market conditions, especially within the lower market quantiles.