تغییرات دیرینه محیطی و اقلیمی و تاثیرات متقابل آن بر سکونتگاه‏های باستانی جنوب ایران، به‌ویژه حوزۀ فرهنگی هلیل‌رود از 4000 تا 2900 سال پیش ‌ازحاضر

در مطالعۀ حاضر از نشانگرهای متعدد اقلیمی، ازجمله گرده‌شناسی بر روی یک مغزۀ رسوبی 2.5متری بازیابی‌شده از یک تورب‌زار در اطراف روستای باستانی کنارصندل، برای بازسازی تغییرات دیرینۀ محیطی حوزۀ فرهنگی هلیل‌رود از 4000 تا 2900 سال پیش‌ازحاضر استفاده گردیده است. مقدار نسبی کم درختچه‌های بیابانی در رسوبات مغزۀ کنارصندل نشانگر آب‌وهوای مرطوب/نیمه‌مرطوب بین 4000 تا 3400 سال پیش‌ازحاضر است. تپه یحیی در این دوره، سکونت نشان می‌دهد (دورۀ iva، حدود 4000 -3600 سال پیش‌ازحاضر) و سپس برای چندین قرن هیچ مدرکی از سکونت‌های دائمی در منطقه مشاهده نشده است. وضعیت مشابهی در بیابان لوت، سیستان و درۀ بردسیر نیز مشاهده می‌شود. با این‌حال، در نقاط مرتفع جنوب‌غرب ایران، دورۀ کفتری نمایانگر اوج سکونت دائمی در حوضۀ رودخانۀ کُر می‌باشد؛ سپس، در ادامۀ هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد (دوره‌های قلعه، شغاتیموران، حدود 3600-2900 سال پیش‌ازحاضر)، کاهش قابل‌توجهی در جمعیت در حوضۀ رودخانۀ کُر رخ داد. فراوانی بالای درختچه‌های بیابانی و غلبل تاج‌خروس و درمنه در رسوبات مغزۀ کنارصندل نشانگر شرایط محیطی خشک‌ همراه با کاهش فعالیت‌های کشاورزی در حوزۀ فرهنگی هلیل‌رود بین 3400 تا 2900 سال پیش‌ازحاضر است. این دوره، به‌ویژه حدود 3200 سال پیش‌ازحاضر، شاهد خشک‌سالی‌های شدیدی بود که هم‌زمان با افول سکونت‌ها در منطقه بود. در جنوب‌شرقی ایران، درحال‌حاضر شواهد سکونت در سیستان، لوت غربی، درۀ بردسیر یا منطقۀ بم قبل از 2800 سال پیش‌ازحاضر مستند نیست؛ اما تحقیقات اخیر سکونت‌های اوایل دورۀ آهن (حدود 3300-3000 سال پیش‌ازحاضر) را در تم‌گوان و کنارصندل شمالی مستند کرده است، که تا حدی شکاف طولانی سکونت را پر کرده و با افزایش تدریجی گرده‌های نوع cerealia در مغزۀ رسوبی کنار صندل هم‌راستا است. حوضۀ رودخانۀ کُر در طول دوره‌های قلعه، شغاتیموران شاهد کاهش چشمگیر سکونت بود.    

paleoenvironmental and paleoclimatic changes and their reciprocal effects on ancient settlements in southern iran، with a focus on the halil rud cultural zone، from 4000 to 2900 years ago

in the present study, multi-proxy climatic records—including palynological, sedimentological, and geochemical data—were employed to reconstruct palaeoenvironmental changes in the halil rud cultural zone from 4 to 2.9 ka bp, based on a 2.5-meter sediment core retrieved from a peat bog near the excavation site at konar sandal, located near jiroft in southeasterniran. the relatively low abundance of desert shrubs in the konar sandalsediment core indicates a humid/semi-humid climate from approximately4 to 3.4 ka bp. tepe yahya shows occupation during this period (iva, ca.4.0-3.6 ka bp), followed by several centuries with no evidence of sedentarysettlement in the region. a similar pattern is observed in the lut desert,sistan, and bard sir valley. however, in highland southwestern iran,whereby the kaftari period represents a peak in sedentary occupation inthe kur river basin. subsequently, in the later 4th millennium bp (qaleh/shogha-teimuran periods, ca. 3.6-2.9 ka bp), there was a significant declinein population at the kur river basin. the high abundance of desert shrubsand the dominance of amaranthaceae and artemisia in the konar sandalsediment core signify dry environmental conditions alongside reducedagricultural activities in the halil rud cultural zone between 3.4 and 2.9ka bp. this period, particularly around 3.2 ka bp, was characterized bysevere droughts that coincided with a decline in settlements in the region.in southeastern iran, occupation is currekntly not attested in sistan, thewestern lut, the bard sir valley, or the bam region before 2.8 ka bp.however, recent studies have recorded early iron age settlements (around3.3-3 ka bp) at tom-e gavan and konar sandal north, partially fillingthe long settlement gap and aligning with the gradual rise in cerealia-typepollen recorded in the konar sandal sediment core. the kur river basinwitnessed a significant decline in settlement during the qaleh/shogha-teimouran periods.