مطالعۀ گونه‌شناسی سفال‌های لعاب‌دار اسلامی در محوطۀ معبد آناهیتای کنگاور

محوطۀ موسوم به معبد آناهیتای کنگاور به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین محوطه‌های غرب ایران محسوب می‌شود که همواره موردتوجه مورخان و جغرافی‌نویسان دوران اسلامی، سیاحان و جهانگردان اروپایی و هم‌چنین باستان‌شناسان بوده است. حضور یک بنای بزرگ سنگی برروی این محوطه موجب شده است که بیشترِ توجه باستان‌شناسان معطوف بدان شود؛ بنابراین سایر یافته‌های محوطه و به‌خصوص سفال‌های لعاب‌دار منقوش آن کمتر مورد پژوهش قرار گرفته است. در این پژوهش، تعداد 50 قطعه از سفال‌های ساده و لعاب‌دار منقوش محوطه مورد مطالعه قرار گرفته است. این قطعات که در بررسی یا کاوش‌ سال‌های گذشتۀ محوطه گردآوری شده‌اند، هم‌اکنون در مخزن سفال پایگاه معبد آناهیتا موجود هستند. هم‌چنین به‌دلیل نبود گزارش باستان‌شناسی و تمرکز پژوهشگران بر روی بنای سنگی، هیچ‌گونه اطلاعاتی از بافت و محل دقیق یافت شدن این قطعات در دست نیست. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و براساس یافته‌های  حاصل از مطالعات میدانی-کتابخانه‌ای است. پرسش‌های اصلی مطرح‌شده در این پژوهش شامل آن است که، سفال‌های لعاب‌دار منقوش مورد مطالعه در محوطه شامل چه نوع گونه‌های شاخصی می‌شوند؟ بیشترین تنوع و فراوانی سفال‌های لعاب‌دار منقوش در محوطه، مربوط به چه بازۀ زمانی هستند؟ در این پژوهش با مطالعۀ سفال‌های لعاب‌دار ساده و منقوش از دوران اسلامی در محوطۀ کنگاور مشخص شده است که اکثریت آن‌ها به قرون میانۀ اسلامی در سده‌های ششم تا هشتم هجری‌قمری تعلق دارند. این قطعات شامل سفال با لعاب پاشیده، سفال فیروزۀ قلم‌مشکی، سفال با نقاشی زیرلعاب شفاف و سفال اسگرافیتو و شانلوه هستند. تعدادی قطعات سفال نیز از دورۀ صفوی تا سده‌های متاخر اسلامی در فاصلۀ سده‌های 10 تا 13ه‍.ق. قابل مشاهده هستند.این سفال ها نیز از نظر نقش و لعاب و شیوۀ پخت بسیار متنوع و قابل‌توجه هستند؛ هم‌چنین مطالعۀ ظروف لعاب‌دار منقوش اسلامی در این محوطه نشان‌داد که دارای مشابهت با سفال‌های منقوش دوران اسلامی در محوطه‌های مختلف منطقۀ همدان بوده است.    

typological study of islamic glazed ceramics unearthed at kangavar’s anahita temple

the site of the anahita temple in kangavar is regarded as one of the most significant and notable archaeological locations in western iran. it has consistently attracted the interest of historians, islamic period geographers, european tourists, and archaeologists alike. the existenceof a large stone structure in this area has drawn considerable attentionfrom archaeologists, often overshadowing other findings at the site. thus,artifacts such as painted glazed pottery recovered from this site havereceived comparatively less scholarly focus. this article examines fiftyexamples of both plain and painted glazed ceramics, which were collectedduring recent site investigations and are currently housed in the potteryrepository of the anahita temple. furthermore, there is a notable absenceof information concerning the context and provenance of these artifacts,primarily due to the lack of an archaeological report and the researchers’sole focus on the stone structure. the employed research methodology isdescriptive-analytical, drawing upon data obtained from both fieldworkand library investigations. the central inquiries of this study include:what categories of indicator types do the plain and painted glazed potteryat the site represent? to which historical period can the prevalence anddiversity of painted glazed pottery be attributed? investigations into plainand embossed glazed ceramics from the islamic era in kangavar revealedthat the majority date back to the middle islamic centuries, specificallythe sixth to eighth ah centuries. the collection encompasses variouspottery types, including those featuring splashed glaze, black-paintedunderglaze turquoise, luster underglaze decoration, as well as sgraffito andchamplevé techniques. fragments of these pottery styles can be tracedback to the safavid period and extend into the late islamic era, specificallyfrom the 10th to the 13th ah centuries. these ceramics exhibit significantdiversity in their firing degrees, glazing, and painting styles. furthermore,an examination of the glazed and painted artifacts from this site reveals anotable resemblance to painted pottery from the islamic period found indifferent areas of the hamedan region.