بررسی اهمیت شهر استرآباد در دورۀ شاه اسماعیل اول برمبنای سکه‌های سورشارژ موجود در موزۀ آستان قدس رضوی

«شاه اسماعیل اول» (907-930 ه‍.ق.) به‌منظور دستیابی به اهداف مذهبی و سیاسی خود، همواره به حفظ مرزهای ایران در نواحی شرقی اهمیت ویژه‌ای می‌داد و به‌منظور جلوگیری از حملات مجدد ازبکان، حکومت این نواحی را به شاهزادگان خود واگذار کرد و استرآباد نیز به‌دلیل وضعیت استراتژیکی و موقعیت جغرافیایی خاص، تحت حکومت شاهزادگان در خراسان بزرگ قرار گرفت. براساس شواهد باستان‌شناسی، به‌ویژه سکه‌های سورشارژ، استرآباد از ضرابخانه‌های مهم در نواحی شرقی ایران بود و در تجارت و اقتصاد این منطقه نقش‌داشت. سکه‌های سورشارژ به‌علت نوع ضرب، به‌خصوص در شرایط خاص سیاسی-اقتصادی، گواه وضعیت حاکم‌بر منطقه است و نقش مهمی در نشان‌دادن وضعیت اقتصادی- سیاسی یک منطقه را دارند؛ بنابراین پرسش مطرح در این پژوهش این است که، دلیل ضرب مجدد بر روی سکه‌های شاه اسماعیل در ضرابخانۀ استرآباد در بازۀ زمانی 927ه‍.ق. چیست و چه تغییرات سیاسی-اقتصادی را به‌دنبال داشته است؟ پژوهش حاضر به‌منظور معرفی و تحلیل سکه‌های سورشارژ موجود در موزۀ آستان قدس رضوی و بررسی جایگاه و اهمیت شهر استرآباد در دورۀ حکومت شاه اسماعیل اول برپایۀ مطالعات تاریخی و سکه‌شناسی و بررسی 12 سکۀ سورشارژ موجود در موزۀ آستان قدس رضوی صورت‌گرفته و نویسندگان با بهره‌گیری از سکه‌شناسی به‌عنوان یک منبع متقن تاریخی با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تاریخی، سعی در پاسخ‌گویی به پرسش مطروحه را دارند. براساس نتایج به‌دست آمده، ضرب سکۀ سورشارژ در استرآباد صرفاً بر پایۀ منافع سیاسی و کنترل شهرهای مجاور صورت‌گرفته است و هدف اصلی این عمل، اعلام تغییر حاکم خراسان و جلوگیری از رکود اقتصادی در نواحی تجاری جادۀ ابریشم بود؛ بدین‌ترتیب، این پژوهش نشان می‌دهد که شهر استرآباد در دوران حکومت شاه اسماعیل اول، نقش مهمی در حفظ مرزهای سیاسی نواحی خراسان بزرگ و تحقق منافع اقتصادی را داشته است.   

investigating the importance of the city of estarabad during shah ismail i’s reign through the examination of surcharge coins in the astan quds razavi museum

this research primarily aims to explore the political activities of the city of estarabad and their repercussions in greater khorasan, utilizing archaeological and numismatic analyses, particularly focusing on the surcharge coins minted in estarabad. the methodology employed is descriptive-analytical and historical, with a specific emphasis onnumismatics. data was gathered through extensive library research anda visit to the astan quds razavi museum, where a direct examination ofthe coins was conducted. the investigation was carried out in two phases:initially, the authors compiled essential information and evidence byreviewing relevant historical, geographical, and artistic literature, followedby a direct exploration of the coin collection at the astan quds razavimuseum, which included 12 surcharge coins identified by their museumnumbers, as the following: surcharge 673; row 164; s 778; r 7; s 778;r 8; s 778; r 12; s 778; r 13; s 778; r 15; s 778; r 18; s 778; r 19; s778; r 20; s 778; r 24; s 778; r 25; s 778; r 27). data sourced from theastan quds razavi museum was utilized for a descriptive-analytical study.the analysis demonstrated that the minting of surcharge coins in estarabadwas largely a response to the unstable political conditions in khorasan andadjacent border areas. the primary objective of producing these coins wasto publicly declare changes in leadership in khorasan by shah ismail i andto mitigate the risk of ongoing civil unrest.