>
Fa   |   Ar   |   En
   درآمدی بر مطالعات باستان جانورشناختی دوران اسلامی در شهر کهن نیشابور تا سدۀ هفتم هجری قمری  
   
نویسنده خزائلی رویا ,مشکور مرجان ,لاله هایده ,محاسب آزاده
منبع پژوهش هاي باستان شناسي ايران - 1400 - دوره : 11 - شماره : 28 - صفحه:111 -133
چکیده    خراسان بزرگ و خراسان سیاسیِ امروز ایران از دیرباز تاکنون بخش مهمی از تحولات تاریخی و فرهنگی بشری را رقم زده است. شهر نیشابور در سیر تاریخی خود موقعیتی ویژه‌ داشته و یکی از مهم‌ترین مراکز سیاسی و اقتصادی و فرهنگی در شرق جهان اسلام بوده است. نیشابور به اتکای موقعیت تاریخی و طبیعی، از دورۀ ساسانی تا پایان دورۀ قاجار، باوجود فجایع فراوانی که بر آن وارد شد هرگز از حیات باز نایستاد و ازطرف شرق به غرب گسترش یافت و شواهد آن‌را بر گسترۀ وسیعی به‌جای گذاشت. وابستگی تنگاتنگ شهر و روستا و اهمیت زراعت و دامپروری، در معیشت منطقه از دیرباز ازجمله ویژگی‌های پهنه نیشابور بوده است. کهن‌دژ نیشابور، هستۀ اولیۀ شکل‌گیری شهر ساسانی و مرکز حکومتی نیشابور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. یکی از اولین مجموعه‌های جانوری کهن‌دژ از کاوش هیات مشترک ایران و فرانسه در سال‌های 1384 و 1385 به‌دست آمده است. در این کاوش‌ها 2.470 قطعه استخوان به‌دست آمد که با رویکرد پژوهش‌های باستان‌جانورشناختی برای اولین‌بار مطالعه و نتایج آن در این مقاله بررسی شد. بخش عمدۀ این بقایا مربوط به سده‌های نخستین دوران اسلامی تا پیش از تهاجم مغول بوده و بخش اندکی، با استناد به نتایج آزمایش‌های سن‌سنجی مطلق، متعلق به دورۀ ساسانی و پیش از آن است. هدف از نگارش این مقاله، بررسی بقایای جانوری کهن‌دژ بر‌اساس مطالعات باستان‌جانورشناسی و استفاده از منابع مکتوب برای شناخت بهتر اقتصاد معیشتی این شهر در دوران اسلامی، به‌ویژه تا تهاجم مغول است. علاوه‌بر این، تلاش شد تا گونه‌های مورد بهره‌برداری در شهر‌کهن نیشابور چه در تغذیه و چه در شبکۀ حمل‌و‌نقل درون‌منطقه‌ای و برون‌منطقه‌ای شناسایی شود. نتایج نشان می‌دهد که گوسفند و سپس بز در درجۀ اول اهمیت قرار داشته و از پشم گوسفند طی سده‌های دوم تا ششم هجری‌قمری در تولید منسوجات بهره‌وری می‌شده است.
کلیدواژه نیشابور کهن، کهن دژ، اقتصاد معیشتی، باستان جانورشناسی، دام پروری
آدرس دانشگاه تهران, دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی, ایران, موزۀ ملی تاریخ طبیعی پاریس (Mnhn), مرکز ملی پژوهش های علمی فرانسه (Cnrs), ایران. دانشگاه تهران, دانشکده های علوم و محیط زیست, ایران, دانشگاه تهران, دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی, گروه باستان شناسی, ایران, مرکز ملی پژوهش های علمی فرانسه (Cnrs), مرکز ملی پژوهش های علمی فرانسه (Cnrs), ایران
 
 

Copyright 2015
Islamic World Science Citation Center
All Rights Reserved