بررسی ماهیت علم در کتاب های زیست شناسی دوره دوم متوسطه رشته علوم تجربی

هدف پژوهش حاضر، بررسی ماهیت ‌علم در کتاب‌های زیست‌‌شناسی دوره دوم متوسطه رشته علوم‌تجربی با استفاده از چارچوب «رویکرد شباهت خانوادگی» اردوران و داگر بود. این چارچوب با سه جنبه و 11 مولفه، به تبیین‌ ماهیت علم می‌پردازد. جنبه شناختی معرفتی دارای چهار مولفه دانش‌علمی، روش‌ها و قوانین روش شناختی، اقدام علمی، اهداف و ارزش‌های علم، جنبه‌ اجتماعی – نهادی متشکل از چهار مولفه فعالیت‌های حرفه ای، اخلاق علمی، ارزش اجتماعی، انتشار و تائید اجتماعی جنبه سیستم‌های نهادی است که از سه مولفه نظام های مالی، ساختار قدرت‌های سیاسی و سازمان‌ها و تعاملات اجتماعی تشکیل شده است. روش پژوهش توصیفی بود و محتوای کتاب‌های زیست‌شناسی پایه‌های دهم و یازدهم و دوازدهم رشته علوم تجربی، بر اساس سه جنبه و 11 مولفه رویکرد شباهت خانوادگی، بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که بخش اصلی محتوای این سه کتاب، به جنبه شناختی معرفتی با درصد فراوانی 49/ 97 اختصاص دارد. پس از آن جنبه‌ اجتماعی – نهادی با 25/ 2 و جنبه سیستم‌های نهادی با 24/ 0، در ردیف‌های دوم و سوم قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کتاب‌های زیست‌شناسی دبیرستان به طور قابل توجهی بر اجزای شناختی معرفتی علم تاکید دارند و ممکن است ابعاد اجتماعی و نهادی را کمتر نمایان کنند، که این امر می‌تواند بر درک جامع دانش‌آموزان از ماهیت علم تاثیر بگذارد. بنابراین ضرورت دارد به سایر مولفه های ماهیت علم در کتاب‌های درسی به صورت متوازن پرداخته شود.

representation of the nature of science in high presenting the nature of science in biology textbooks of the senior high school in the experimental sciences

this study examines the representation of the nature of science in high school biology textbooks for senior high school students in the experimental sciences. utilizing a descriptive content analysis, the research scrutinizes three volumes of biology textbooks published in 2018. the analytical framework employed is the family resemblance approach by erduran and dagher. textbook sentences were coded according to eleven categories of the family resemblance approach, and data analysis was conducted using descriptive statistics and shannon's entropy. the findings reveal that out of 4,912 units of analysis, the cognitive-epistemic system (comprising aims and values, methods and methodological rules, practices, and knowledge) dominates with a frequency percentage of 97.49%. in contrast, the social-institutional system (including social certification and dissemination, professional activities, scientific ethos, and social values) accounts for 2.25%, and the institutional systems aspect (encompassing political power structures, financial systems, and social organizations and interactions) constitutes a mere 0.24% of the analyzed units. overall, the analysis indicates that high school biology textbooks predominantly emphasize the cognitive-epistemic components of science over the institutional-social aspects. the findings suggest that high school biology textbooks significantly prioritize the cognitive-epistemic components of science, potentially underrepresenting the social and institutional dimensions, which may impact students' holistic understanding of the nature of science. therefore, it is necessary to address other components of the nature of science in textbooks in a balanced manner.