واکاوی الگوهای نیازسنجی در نظام آموزش عالی علمی کاربردی از نظریه تا عمل

این پژوهش با هدف شناسایی و اعتبارسنجی الگوهای نیازسنجی و بررسی فاصله وضعیت موجود و مطلوب در برنامه‌ریزی درسی آموزش عالی علمی کاربردی انجام شده است. با توجه به تغییرات شتابان در بازارکار، ظهور فناوری‌های نوین و ضرورت همسوسازی نظام آموزشی با نیازهای واقعی آن، ضرورت شناسایی الگوهای کارآمد نیازسنجی بیش از پیش احساس می‌شود. در این راستا، الگوهای مختلف با ادغام و انطباق با استانداردهای ملی و روندهای نوظهور بازار کار، مدلی بومی و عملیاتی برای نظام آموزش عالی علمی–کاربردی ارائه گردید.روش پژوهش ترکیبی اکتشافی (کیفی–کمی) بود. در بخش کیفی با انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 20نفر از متخصصان برنامه‌ریزی درسی، نشانگرهای نیازسنجی در نظام آموزش عالی علمی کاربردی شناسایی و طبقه‌بندی شدند. در بخش کمی، این نشانگرها با پرسشنامه محقق‌ساخته میان 61متخصص اعتبارسنجی شد و روایی و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (α =0.70) تایید گردید. سپس، وضعیت موجود نشانگرها با پرسشنامه‌ای جداگانه توسط 24کارشناس ارزیابی و داده‌ها با روش‌های آماری توصیفی و استنباطی تحلیل شدند.نتایج نشان داد چهار الگوی اصلی شامل مدل‌های cebt، dacum، استانداردهای شغلی و مرور نظام‌مند تجربیات، در وضعیت مطلوب اثربخشی بالاتری نسبت به وضعیت موجود دارند. یافته‌ها حاکی از آن است که ادغام مولفه‌های dacum و cebt، احصای استانداردهای شغلی و آموزشی، و مرور تجربیات، می‌تواند نیازهای نظام آموزش عالی علمی–کاربردی را به شکلی موثرتر پاسخ دهد. این مدل نیازمند بازنگری مستمر و انطباق با تحولات بازار کار است. در پایان پیشنهادهایی برای سیاست گذاران و مراکز آموزشی ارائه گردید.

analyzing needs assessment models in the applied science higher education system: bridging theory and practice

this study aimed to identify and validate needs assessment models and examine the gap between current and desired states in curriculum planning within applied science higher education. given rapid changes in the labor market, the emergence of new technologies, and the necessity of aligning the educational system with real-world needs, identifying effective needs assessment models has become increasingly critical. accordingly, by integrating and adapting various models to national standards and emerging market trends, an indigenous and operational framework was proposed for the applied science higher education system.the research employed an exploratory mixed-methods design. in the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 20 curriculum specialists to identify and categorize needs assessment indicators. in the quantitative phase, these indicators were validated using a researcher-made questionnaire administered to 61 experts, with validity and reliability confirmed via a cronbach's alpha coefficient of α = 0.70. the current state of these indicators was then evaluated using a separate questionnaire completed by 24 specialists, and the data were analyzed using descriptive and inferential statistics.the results revealed four key models—cebt, dacum, occupational standards, and systematic review of experiences—as significantly more effective in the desired than in the current state. integrating components of dacum and cebt, along with identifying occupational and educational standards and reviewing experiences, can more effectively address the needs of the applied science higher education system. the study concludes with practical recommendations for policymakers and researchers, emphasizing continuous model updates and enhanced university-industry collaboration to improve educational effectiveness.