اندیشه‌ی شعوبی‌گری مُوَلَّدان در اندلس؛ علل و زمینه‌ها

مُوَلَّدان (نومسلمانان بومی) از جمله گروههایی بودند که نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی دوره‌‌ی حکومت امویان اندلس(138-422ق) ایفا کردند. آنان با گروش به اسلام، خواهان حقوق برابر با اقلیت عرب بودند. اما محرومیت سیاسی، فقر و فشار اقتصادی، تبعیض اجتماعی و نژادی که از جانب حاکمان اموی و عربها علیه آنان اعمال شد، زمینه‌ی شورش و اعتراض آنها را فراهم ساخت. ابتدا بسیاری از مُوَلَّدان برای احقاق حقوق خود به مبارزه‌ی نظامی علیه حاکمیت دست زدند. اگرچه با آغاز خلافت عبدالرحمن سوم (حک؛ 300 350ق) این شرایط تا حدود زیادی تغییر کرد و سیاست‌های مسالمت‌جویانه و تسامح و تساهل قومی و نژادی و دینی عبدالرحمن ناصر خلیفه اموی و فرزندش حکم ثانی (حک؛350 362ق) سبب شد مُوَلَّدان مجال بیشتری برای مشارکت در ساختارهای سیاسی و اجتماعی جامعه اندلس یابند، اما در این میان عده‌ای از آنان با تاکید بر هویت نژادی و قومی‌شان به فعالیت‌های فرهنگی و فکری در قالب ستایش و جانبداری از استعداد و توانایی عجمان علیه تعصب نژادی و برتری قومی عرب ها پرداختند و به تدریج با ضعف حکومت اموی در آندلس و شکل‌گیری دولت‌های مستقل، حالت دفاعی تبدیل به هجوم و انکار صریح نژاد عرب توسط مُوَلَّدان شد که در رساله‌ی شعوبیه ابن غرسیه(د:1084م) به اوج رسید. مقاله حاضر درصدد است با روش توصیفی- تحلیلی ضمن تبیین چگونگی شکل گیری شعوبی گری مولّدان اندلس، نقش آنان در سقوط حکومت امویان اندلس و شکل گیری حکومت ملوک الطوایفی را پی جویی نماید.

shu’ubiyya thoughts of muwallads in andalusia: the causes and contexts

the muwallads, native converts to islam, were a significant group in the political and social developments during umayyad rule in andalusia (138 422 ah). they sought equal rights with the arab minority, facing political deprivation, poverty, economic pressure, and social discrimination. this led to their rebellion and protests, initially through military means. the ascension of abd al rahman iii (300 350 ah) saw changes, with more tolerance and opportunities for the muwallads under his caliphate and that of his son, hakam ii (350 362 ah). some muwallads, however, emphasized their racial and ethnic identity, engaging in cultural and intellectual activities to combat arab racial prejudice. as the umayyad government weakened in andalusia and independent states formed, muwallads shifted from defense to attack, culminating in the treatise shu’ubiyyah by ibn gharsiyah (d. 1084 ad). this article aims to describe how andalusian settlers’ shu’ubiyya developed and their role in the downfall of the umayyad government in andalusia, leading to the formation of tribal monarchical rule.