اخلاق‌پژوهی گزارش‌های سفرنامه‌نویسان دوره قاجار در مورد توسل در امور طبی

زمینه و هدف: دوره قاجار از برجسته‌ترین دوره‌های تاریخ ایران می‌باشد که در این دوره حضور میسیونرها و سفرنامه‌نویسان به اوج خود رسیده است؛ سفرنامه‌نویسان، با انگیزه خاصی بنا به روحیه و جنبه فرهنگی و اجتماعی خود، به بررسی وضعیت طبیعی جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی محل سفر خود می‌پرداختند. هدف نویسنده در این پژوهش، بیان گزارش‌های سفرنامه‌نویسان در مورد فرهنگ ایرانیان و به‌خصوص توسل در امور پزشکی است که در این راستا به بررسی و تحلیل گزارش‌های سفرنامه‌نویسان اروپایی نیز می‌پردازد.روش: پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای؛ سفرنامه دکتر ویلز و سفرنامه ایرانیان در میان انگلیسی‌ها از دنیس رایت و قرآن و روایات، به انجام رسیده است.ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش اصالت متون، صداقت و امانت‌داری رعایت شده است.یافته‌ها: گزارش‌های ارائه‌شده سفرنامه‌نویسان از توسل در امور پزشکی و درمانی نشان می‌دهد که سفرنامه‌نویسان با اهداف و اغراض سوء این گزارش‌ها را بیان کرده‌اند. این در حالی است که توسلِ مورد انتقاد سفرنامه‌نویسان، به‌‌واسطه مبانی اسلامی جزء فضائل اخلاقی در میان مسلمانان دوره قاجار به شمار می‌رود.نتیجه‌گیری: در این پژوهش به گزارش‌های سفرنامه‌نویسان که با اهداف سوء از فرهنگ ایرانی و اسلامی و توسل در امور پزشکی ارائه شده است، به ‌واسطه مبانی اخلاقی برگرفته‌شده از آیات قرآن پاسخ داده شده است. سفرنامه‌نویسان با اهداف سیاسی و فرهنگی، گزارش‌هایی منفی درباره‌ی توسل در میان ایرانیان ارائه داده‌اند. حال آنکه از دیدگاه فطری و عقلی و با توجه به مبانی اسلامی، توسل برای رسیدن به اهداف مادی و معنوی امری مقبول و مشروع است. با این حال، برخی مسلمانان در دوره قاجار در امور پزشکی به استفاده از طلسم و ادعیه غیر اسلامی روی آورده‌اند که با اصول اسلامی و اخلاقی مغایر است.

ethical study of qajar period travel writers' reports about resorting to medical affairs

background and aim: the qajar era is one of the most prominent periods in iran's history, during which the presence of missionaries and travel writers reached its peak. travel writers, driven by specific motivations based on their personal dispositions and cultural and social backgrounds, examined thenatural, geographical, historical, social, political, and cultural conditions of the places they visited. the aim of the author in this study is to present the reports of travel writers regarding iranian culture, particularly the practice of tawassul in medical matters, while also analyzing and evaluating the accountsof european travel writers in this context.methods: the present study has been conducted using a descriptive-analytical method and based onlibrary sources, including dr. wills’ travelogue, the english amongst the persians by denis wright, aswell as the quran and narrations.ethical considerations: in this article, the authenticity of the texts, honesty, and trustworthiness havebeen observed.results: the reports of travel writers on recourse in medical and therapeutic matters show that firstly,travel writers have expressed these reports with malicious intentions. secondly. recourse, criticized bytravel writers, is considered one of the moral virtues among muslims of the qajar period due to islamicfoundations.conclusion: this study addresses the reports of travel writers who, with malicious intentions, presentednegative views on iranian and islamic culture and tawassul in medical matters. these reports have beencountered through ethical principles derived from quranic verses. travel writers, driven by political andcultural goals, have presented negative reports on tawassul among iranians. however, from a natural andrational perspective, and based on islamic principles, tawassul for achieving both material and spiritualgoals is considered acceptable and legitimate. nevertheless, some muslims during the qajar era resortedto using talismans and non-islamic prayers in medical matters, which contradict islamic and ethicalprinciples.