مبانی اخلاقی و حقوقی امکان اعتراض ثالث در امور کیفری

زمینه و هدف: اعتراض ثالث در امور کیفری همواره از جهات مختلف مورد مناقشه و اختلاف مراجع قضایی بوده است. فقدان قاعده کلی و ابهام در مواد فعلی قوانین کیفری از ریشه‌های این اختلافات قضایی به شمار می‌رود. اخیراً به موجب رای وحدت رویه شماره 818 هیات عمومی دیوان عالی کشور به بخشی از این اختلافات پاسخ داده شده و تعیین تکلیف شده است. با این حال و با توجه به فروض مختلف اعتراض ثالث در امور کیفری کماکان درخصوص کارکرد و قلمرو رای مزبور چالش و اختلاف نظر وجود دارد و به نوعی حق اعتراض ثالث در امور کیفری در نظام حقوقی ایران هنوز آنچنان‌که در امور مدنی جاری است به‌عنوان یک قاعده عام مورد توجه قرار نگرفته است. بر این مبنا مطالعه حاضر با هدف روشن شدن ضرورت شناسایی و کاربست این حق در نظام قضایی به بررسی مبانی اخلاقی و حقوقی آن می‌پردازد.روش: تحقیق حاضر به روش توصیفی تحلیلی و ضمن بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به انجام رسیده است.ملاحظات اخلاقی: اصول اخلاقی به ویژه صداقت، اصالت و امانتداری در استناد به متون در این تحقیق رعایت شده‌اند.یافته‌ها: اعتراض ثالث در امور کیفری به‌عنوان یک ابزار حقوقی جهت حفاظت از حقوق اشخاص ثالث و تامین اصل نسبی بودن آراء قضایی، جایگاه ویژه‌ای در نظام حقوقی دارد. از منظر اخلاقی، این حق براساس اصول سودرسانی و منع زیان‌رسانی و استقرار عدالت اجتماعی، و به ویژه جلوگیری از زیان غیرموجه پشتیبانی می‌شود.نتیجه‌گیری: هرچند قواعد آیین دادرسی مدنی و برخی قوانین کیفری و رای وحدت رویه شرایط به‌کارگیری حق اعتراض ثالث را در ساحت حقوق کیفری فراهم می آورند لیکن همچنان نیاز به اصلاح قوانین در راستای پذیرش حق اعتراض ثالث در امور کیفری بر پایه اصول اخلاقی و حقوقی احساس می‌شود.

the ethical and legal foundations of the possibility of third-party appeals in criminal cases

background and aim: the third-party appeal in criminal cases has consistently been a subject of debateand dispute among judicial authorities from various perspectives. the lack of a general rule and ambiguityin the current provisions of criminal laws are among the root causes of these judicial disagreements.recently, the supreme court’s general board provided a partial resolution to these issues throughdirective no. 818, addressing and clarifying certain aspects of these disputes. however, challenges anddiffering views persist regarding the function and scope of the said directive, given the varied contexts ofthird-party appeals in criminal cases. in iran’s legal system, the right to third-party appeals in criminalmatters has not yet been fully recognized as a general rule, as it is in civil matters. based on this premise,the present study aims to clarify the necessity of recognizing and applying this right within the judicialsystem by examining its ethical and legal foundations.methods: this research was conducted using a descriptive-analytical method, relying on library resourcesfor data collection.ethical considerations: ethical principles, particularly honesty, authenticity, and trustworthiness inreferencing sources, have been observed in this research.results: third-party appeals in criminal cases hold a special place in the legal system as a legal tool forprotecting the rights of third parties and upholding the principle of the relativity of judicial rulings. froman ethical perspective, this right is supported by the principles of beneficence, non-maleficence, and theestablishment of social justice, particularly to prevent unjust harm.conclusion: although the rules of civil procedure, certain criminal laws, and the unifying directiveestablish conditions for exercising the right to third-party appeals within the realm of criminal law, there isstill a need for legal reform aimed at recognizing the right to third-party appeals in criminal cases based onethical and legal principles.