اخلاق زیست‌محیطی از دیدگاه اندیشه اسلامی با نگاهی به آیات قرآن کریم

زمینه و هدف: یکی از مسائل اصلی و بحرانی جهان امروز مساله محیط زیست است. در این زمینه، از جمله مهم‌ترین موضوعاتی که باید به آن پاسخ داده شود، نحوه مواجهه اخلاقی ما با محیط زیست است. هدف این مقاله بررسی جهان‌بینی اسلامی و مشخصاً قرآن در زمینه طبیعت و محیط زیست، و سپس ارائه یک الگوی رفتاری متناسب با این جهان‌بینی است.روش: این ‌مقاله ‌با‌ رویکرد ‌کیفی ‌و به شیوه تحلیلی استنتاجی و با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای به انجام رسیده است.یافته‌ها: با توجه به احکام و مصادیق مطروحه در قرآن کریم در مورد زمین و آسمان و هر آنچه در آن‌هاست، می‌توان یک الگوی رفتاری شامل 6 عنصر زیر را بیرون کشید: 1) توجه به عدالت و اصلاح 2) تکیه بر آموزه‌های دینی 3) حفظ جدی محیط زیست و طبیعت 4) ارزش کار و اهمیت اقتصاد 5) تولید حداکثری و مصرف حداقلی6) آموزش.نتیجه‌گیری: نشان داده شد که قرآن کریم، از سویی همه موجودات و مخلوقات عالم را با ارزش می‌داند و از سوی دیگر، حق و مسئولیت اخلاقی را ویژه انسان می‌داند. نه مانند نظریه انسان‌مدار است که فقط انسان را با ارزش بداند و سایر مخلوقات را بی‌ارزش تلقی کند. نه مانند نظریه عالم‌مدار است که همه موجودات عالم را دارای حق و مسئولیت اخلاقی قلمداد کند. اگر انسان را شریف‌ترین مخلوقات می‌داند، او را در برابر همه موجودات دیگر نیز مسئول به حساب می‌آورد. نشان داده شد که بنابر جهان‌بینی اسلامی همه موجودات عالم بنا به غایت و حکمتی خلق شده‌اند و انسان موظف است حرمت آن‌ها را پاس بدارد. ازاین‌رو، احکامی در این زمینه صادر شده است، مانند: 1) آباد ساختن زمین؛ 2) نهی از فساد در زمین؛ 3) بهره‌گیری مناسب و معتدل از نعمت‌های طبیعی؛ 4) تفکر و تامل در آیات الهی.

environmental ethics from the perspective of islamic thought with a view to the verses of the holy quran

background and aim: one of the main and critical issues in today's world is the issue of the environment. in this regard, one of the most important questions that must be addressed is how we ethically engage with the environment. the aim of this article is to examine the islamic worldview, specifically the quran, concerning nature and the environment, and subsequently to propose a behavioralmodel aligned with this worldview.methods: this article has been conducted using a qualitative approach and an analytical-inferentialmethod, utilizing a library-based research technique.results: based on the rulings and examples presented in the holy quran regarding the earth, the sky, andeverything within them, a behavioral model consisting of the following six elements can be extracted:1. attention to justice and reform 2. reliance on religious teachings 3. serious preservation of theenvironment and nature 4. the value of work and the importance of the economy 5. maximum productionand minimal consumption 6. education.conclusion: it was shown that the holy quran, on the one hand, considers all beings and creatures of theworld valuable, and on the other hand, assigns rights and moral responsibility exclusively to humans. itneither aligns with the anthropocentric theory, which values only humans while deeming other creaturesworthless, nor with the cosmocentric theory, which attributes rights and moral responsibility to all beings.if humans are regarded as the noblest of creations, they are also considered responsible for all othercreatures. it was demonstrated that, according to the islamic worldview, all beings in the universe arecreated with purpose and wisdom, and humans are obligated to honor their sanctity. accordingly, specificrulings have been established in this regard, including: 1. developing the earth,2. prohibition of corruptionon earth,3. appropriate and moderate utilization of natural blessings,4. reflection and contemplation ondivine signs.