نقشه‌نگاری علمی مطالعات حوزه خرید و مصرف اخلاقی: روندهای تکاملی و موضوعات پیش رو در ربع قرن اخیر

زمینه و هدف: در سال‌های اخیر، تلاش‌های فراوان علمی برای درک مفهوم مصرف اخلاقی و پیشایندها و پسایندهای آن صورت گرفته است. ازاین‌رو، مرور کامل این حوزة تحقیقاتی مهم و ضروری به نظر می‌رسد. مطالعه حاضر با هدف مرور سیستماتیک پژوهش‌های حوزة خرید و مصرف اخلاقی و تحلیل روندهای تحقیقات فعلی و کشف موضوعات تحقیقاتی نوظهور آتی انجام شد.روش: در این مطالعه مرور سیستماتیک و تحلیل کتاب‌شناختی پژوهش‌های حوزة خرید و مصرف اخلاقی طی سال‌های 2000 تا 2024 انجام شده است. به این منظور، پس از تدوین استراتژی جستجو و معیارهای ورود و خروج مستندات، از دو پایگاه اصلی معتبر نمایه‌سازی انتشارات علمی (wos و scopus) برای جمع‌آوری و از بسته نرم‌افزاری bibliometrix و vosviewer برای تحلیل و مصوّرسازی داده‌ها استفاده شد.ملاحظات اخلاقی: در تدوین این مقاله اصول اخلاقی شامل صداقت، امانتداری و اصالت متون رعایت شده است.یافته‌ها: در مجموع 1136 مقالة پژوهشی مرتبط و متمایز در حوزه خرید و مصرف اخلاقی بازیابی شد. روند رشد سالانه پژوهش‌های این حوزه تا پایان سال 2024 برابر 9.16 است که حاکی از استقبال فزاینده پژوهشگران از این موضوع است. نتایج حاصل از تحلیل نقشه موضوعی و تحلیل واژه‌های کلیدی تحقیقات این حوزه حاکی از آن است که اگرچه مفهوم مصرف اخلاقی تعاریف متعددی را شامل می‌شود اما تاکید بسیاری از پژوهش‌‌ها بر تجارتِ منصفانه با تاکید بر حقوق همه موجودات زنده (شامل انسان‌ها حیوانات و کره زمین) است. همچنین نتایج نشان داد که گسترش مفهوم مصرف اخلاقی بیشتر در صنعت مُد (با تاکید بر مُدِ اخلاقی و مُدِ پایدار) و صنایع غذایی (با تاکید بر غذای ارگانیک، گیاهی و محلی) است.نتیجه‌گیری: تکرار مضامینی از قبیل «پایداری»، «توسعه پایدار»، «مصرف پایدار»، «مصرف سبز»، «نگرش زیست محیطی»، «صرف‌جویی»، «ضدِ مصرف»، «مُد ‌پایدار» و «بازاریابی سبز»، در مطالعات بازیابی شده حاکی از آن است که هدف اصلی مصرف اخلاقی پایداری وحفظ محیط زیست است و این رویکرد راهبردی برای شکل‌گیری یک اقتصاد مسئولیت‌پذیر و پایدار محسوب می‌شود.

scientific mapping of ethical purchasing and consumption studies: evolutionary trends and emergent issues during the last quarter century

background and aim: in recent years, many scientific efforts have been conducted to understand the conceptof ethical consumption and its antecedents and consequences. therefore, a complete review of this researcharea seems important and necessary. the present study was carried out with the aim of systematic review ofresearches in the field of ethical purchase and consumption, analysis of current research trends and discovery offuture emerging research topics.methods: in this study, a systematic review and bibliographic analysis of researches in the field of ethicalpurchasing and consumption during the years 2000 to 2024 is conducted. for this purpose, after formulating thesearch strategy and the inclusion and exclusion criteria, two main databases of indexing of scientificpublications (wos and scopus) were used for collection and bibliometrix and vosviewer software packageswere used for data analysis and visualization.ethical considerations: in compiling this research, ethical aspects, including preserving the originality of thetexts, honesty, integrity, have been respected.results: a total of 1136 relevant and distinct research articles were retrieved in the field of ethical buying andconsumption. the annual growth trend of research in this field until the end of 2024 is equal to 9.16, whichindicates the growing acceptance of researchers in this topic. the results of the analysis of key words indicate thatalthough the concept of ethical consumption includes several definitions, many researches emphasize fair tradewith emphasis on the rights of all living beings (including humans, animals and the planet). also, the resultsshowed that the expansion of the concept of ethical consumption is more in the fashion industry (with emphasison ethical and sustainable fashion) and food industry (with emphasis on organic, vegetarian and local food).conclusion: in general, occurrence themes such as “sustainability”, “sustainable development”, “sustainableconsumption”, “green consumption”, “environmental attitude”, “consumption”, “anti-consumption”,“sustainable fashion” and “green marketing”, in the retrieved studies, indicates that the main goal of ethicalconsumption is sustainability and environmental protection, and this approach is considered a strategy for theformation of a responsible and sustainable economy.