نقش عالم مثال در تبیین مباحث مرتبط با معاد در نظام اشراقی و رفع اشکالات آن در حکمت صدرایی

تبیین چگونگی احوال نفوس پس از مرگ، از اساسی‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل فلسفی و کلامی به ‌شمار می‌آید و آراء مختلفی پیرامون آن مطرح شده است. سهروردی، با رویکردی خاص به این مسئله پرداخته و توضیحاتی ارائه داده که بعد از وی، مورد‌نقد ملاصدرا قرار گرفته است. ملاصدرا ضمن بررسی دیدگاه سهروردی، تلاش نموده کاستی‌های نظریه وی را نشان داده و راه‌حل‌هایی برای رفع آن ارائه دهد. این مقاله با روش توصیفی‌‌تحلیلی و مقایسه‌ای و با اتکا بر آثار اصلی سهروردی و شارحان وی و تفسیرهای ملاصدرا در پی پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها است که سهروردی احوال نفوس پس از مرگ، بهشت و دوزخ و معاد جسمانی را چگونه تبیین می‌نماید و ملاصدرا چه اشکالاتی را به دیدگاه‌ وی وارد ساخته و چگونه آنها را رفع می‌نماید؟ نتایج تحقیق نشان می‌دهد که سهروردی ازطریقِ اثبات عالم مثال نزولی و طرح مثل معلقه، احوال نفوس پس از مرگ را تبیین می‌نماید. بااین‌حال، مادی‌ پنداشتن قوۀ خیال و غفلت او از عالم مثال صعودی، موجب شده نظریه او دچار کاستی گردد. ملاصدرا با اثبات تجرد قوۀ خیال و پذیرش عالم مثال در قوس صعود، نقاط ضعف دیدگاه سهروردی را برطرف نموده و فهمی دقیق‌تر از بدن مثالی و نظریه‌ای جامع‌تر در باب احوال نفوس و تحقق وعده‌های نبوی در باب بهشت و جهنم و معاد جسمانی به‌ دست می‌دهد.

the role of the imaginal world in explaining the afterlife in the illuminationist system and solving its defects in mulla sadra's philosophy

explaining the states of souls after death is among the most fundamental and complex issues in islamic philosophy and theology، and it has been discribed differently by various thinkers. suhrawardi، with his distinctive illuminationist approach، offered explanations for these matters، while mulla sadra critiqued his interpretations and proposed solutions to solve the theoretical defects in suhrawardi's system. this study، using a descriptive-analytical and comparative method and based on suhrawardi's primary works، his commentators، and mulla sadra's interpretations، seeks to answer the following questions: how does suhrawardi explain the postmortem states of souls، heaven and hell، and bodily resurrection? what criticisms did mulla sadra raise، and how did he resolve them? the findings show that suhrawardi explains the postmortem states of souls through the concept of the descending imaginal world and the notion of the suspended exemplar. however، his neglect of the connected imagination as well as his materialistic understanding of the faculty of imagination introduced shortcomings in his theory. mulla sadra، by affirming the immateriality of the imaginative faculty and recognizing the imaginal world in the ascending arc، resolved these weaknesses. this resulted in a more precise understanding of the imaginal body and a more comprehensive theory of the soul's postmortem states، providing a rational framework for the fulfillment of prophetic promises regarding heaven، hell، and bodily resurrection.