خوانش «حدوث زمانی آفرینش» در پرتو «روش‌شناسی تفسیری» صدرالمتالهین

فلاسفه اسلامی در توجیه ارتباط حادث و قدیم، عالم را حادث ذاتی و قدیم زمانی دانسته‌اند. در مقابل، اغلب متکلمان به حدوث زمانی معتقد شدند و قول به قدم را در مورد کل آفرینش انکار کردند و مدعی تطبیق این تفسیر با گزاره های دین گشتند. صدرالمتالهین با تمسک به مبانی فلسفی خود نظیر حرکت جوهری، قول متکلمان را در حدوث زمانی عالم پذیرفت و بسیاری از گزاره های دینی را در این رابطه شاهد بر ادعای خود دانست اما حدوث زمانی را منحصر به عالم طبیعت نمود. نوشتار حاضر که با روشی تحلیلی - توصیفی سامان یافته است، ضمن تبیین رویکرد صدرالمتالهین و بیان تفاوت حدوث زمانی او با آرای پیشینیان، انحصار حدوث زمانی صدرالمتالهین را به عالم طبیعت به چالش کشیده و بیان می دارد که با وجود تصریحات وی مبنی بر این انحصار، می توان با تمسک به نظریه ارواح معانی تمام ممکنات و معالیل حق را حادث به حدوث زمانی دانست.

a reading of the temporal origination of creation in the light of mullā ṣadrā's methodology

in justifying the relationship between the originated and the eternal، islamic philosophers have regarded the universe as essentially originated and temporally eternal. in contrast، most theologians subscribed to the doctrine of temporal origination and rejected the belief in the eternity of all creation، claiming this interpretation to be in accordance with religious propositions. by relying on his own philosophical principles، such as substantial motion، mullā ṣadrā accepted the theologians' view regarding the temporal origination of the universe and considered many religious statements as evidence supporting his claim. however، he confined temporal origination exclusively to the natural world. the present study، which is structured using an analytical-descriptive method، while explaining mullā ṣadrā's approach and articulating the difference between his view on temporal origination and those of his predecessors، challenges his restriction of temporal origination to the natural world. it argues that، despite his explicit assertions on this exclusivity، one can by adhering to the theory of the spirits of meanings consider all contingents and effects of the divine truth as originated through temporal origination.