یادگیری سیاستی در سیاستهای توسعه فناوری و نوآوری ایران (مطالعه قوانین برنامه سوم، چهارم و پنجم توسعه)

مقاله حاضر با هدف بررسی یادگیری سیاستی و سازوکار‌های آن در عمده‌ترین تلاش‌های سیاست‌گذاری فناوری و نوآوری ایران، بر برنامه‌های توسعه به عنوان مهم‌ترین سیاست‌های توسعه‌ای میان مدت کشور تمرکز نموده است. با بررسی 5 برنامه‌ توسعه اخیر، برنامه‌های سوم تا پنجم توسعه که دارای نگاهی منسجم‌تر و یکپارچه در قالب یک فصل مجزا به توسعه فناوری و نوآوری هستند به عنوان سه قانون منتخب مورد مطالعه قرار گرفت. پس از بررسی و تحلیل محتوای اسناد سیاستی و مصاحبه با 18 نفر از بازیگران اصلی این فرآیند، 16 مقوله محوری در توسعه فناوری و نوآوری استخراج گردید. سهم غالب یادگیری سیاستی در این 16 مقوله به یادگیری سیاسی و فنی به ترتیب با 8 و 7 تکرار اختصاص یافته است. این سهم بالای یادگیری سیاسی به عنوان نازل‌ترین نوع یادگیری، نشان از بلوغ پایین یادگیری در بدنه سیاست‌گذاری فناوری و نوآوری کشور است. یادگیری فنی و مفهومی (با 7 و 5 وقوع) نشان از تلاش‌های نسبتاً موفق سیاستی است که عموماً بازیگران سیاستی سطح پایین و میانی درصدد بهبود و استمرار روند موفقیت‌های گذشته هستند نتایج این پژوهش می‌تواند در شناخت دقیق‌تر فضای سیاستی توسعه فناوری و نوآوری در دو دهه گذشته و تجارب آتی مفید باشد.

Policy learning in Iran's technology and innovation development policies of third, fourth and fifth development plans

Over the time, policy change and learning play a significant role in national decision making and improving transparency of policy situations. On this basis, current paper has concentrated on Iran's national development plans, as the major national midterm developmental policies, to investigate policy learning and its mechanisms in the most crucial policy attempts to develop technology and innovation (T&I). Analyzing five past development plans led to selection of third to fifth plans as suitable case studies for this paper. After content analysis of relevant policy documents in addition to conducting seventeen interviews with key policy actors of development planning process related to T&I articles, sixteen major policy issues were extracted in which direct implications are apparent in at least two investigated plans. Dominant share of policy learning belongs to political and technical learning with eight and seven frequencies respectively. Dominancy of political learning, as the most irrelevant type of policy learning, reflects low maturity of learning in T&I policy actors in Iran. Technical and conceptual learning (with seven and five occurrences) refer to relatively successful policy endeavors that are being tried to be improved or continued, usually by low and midlevel policy actors. Two key cases of identified social learning unveil effective role of public media and policy experts to widen and strengthen the discourse on innovation and knowledgebased development.