تاثیر شناخت درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر کارکردهای اجرایی، تکانشگری و حافظه فعال در بزرگسالان دارای اختلال نقص توجه/ بیش‌فعالی

مقدمه و اهداف نقایص کارکردهای اجرایی، تکانشگری و حافظه فعال محور آسیب‌شناسی اختلال نقص توجه / بیش‌فعالی است. عدم پاسخ بیشتر بیماران بزرگسال به درمان‌های دارویی نیاز به درمان‌های روان‌شناختی برای هدف قرار دادن این نقص‌ها را مطرح می‌‌کند. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تکانشگری، کارکردهای اجرایی، تکانشگری و حافظه فعال در بزرگسالان دارای اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی انجام گرفت.مواد و روش‌ها در این مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون پس‌آزمون با گروه کنترل، جامعه آماری را کلیه افراد بزرگسال با تشخیص اختلال نقص توجه / بیش‌فعالی شهر تبریز در 3 ماهه سوم سال 1402 تشکیل می‌داد. از این جامعه 30 نفر با روش نمونه‌گیری دردسترس از مراجعین 2 کلینیک روانپزشکی در شهر تبریز انتخاب و به‌صورت تصادفی در 2 گروه آزمایش و کنترل (هر‌کدام 15 نفر) جای‌گذاری شدند. تمرینات شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی براساس پروتکل باونز و مارلات در 8 جلسه هفتگی یک و نیم ساعته برای گروه آزمایش اجرا شد. جهت گردآوری داده‌ها از مقیاس تکانشگری بارت، کارکردهای اجرایی بارکلی، حافظه فعال دانیمن و کارپنتر و مقیاس تشخیصی کوتاه خودگزارشی اختلال کمبود توجه / بیش‌فعالی بزرگسالان استفاده شد. داده‌ها با روش تحلیل کوواریانس در نرم‌افزار spss-23  نسخه 23 مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفت.یافته‌ها نتایج نشان داد شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی موجب بهبود معنادار عملکردهای اجرایی کلی (p<0/001, f=68/48) و مولفه‌های آن (p‌<0/01) و نیز کاهش معنادار تکانشگری (p<0/001, f=53/18) شد. با‌این‌حال تاثیر معناداری بر بهبود حافظه کاری در بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه / بیش‌فعالی نداشت (p<0/070, f=3/57).نتیجه‌گیری بر‌این‌اساس می‌توان نتیجه گرفت شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌تواند به‌عنوان یک رویکرد موثر در بهبود کارکردهای اجرایی و تکانشگری در بزرگسالان دارای اختلال نقص توجه / بیش‌فعالی به شمار رود.

the effects of mindfulness-based cognitive therapy on executive functions, impulsivity, and working memory in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder (adhd)

background and aims executive functions, impulsivity, and working memory deficits are central characteristics of attention-deficit/hyperactivity disorder (adhd). many adults with adhd respond partially to pharmacological treatments, highlighting the need for targeted psychological interventions. this study evaluated the effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy (mbct) in reducing impulsivity and improving executive functions and working memory in adults with adhd.methods this quasi-experimental study utilized a pretest-posttest design with a control group. the statistical population consisted of adults diagnosed with adhd living in tabriz city, iran, during the last quarter of 2023. 30 individuals were selected through convenience sampling from two psychiatric outpatient clinics in tabriz. then, they were randomly assigned to either the experimental group (n=15) or the control group (n=15). the experimental group participated in eight weekly sessions of mbct, following the protocols developed by bowen and marlatt. data were collected using bart’s impulsivity scale, barclay’s executive functions scale, daneman and carpenter’s working memory test, and canner’s adult adhd rating scales-self-report. the data were analyzed by analysis of covariance in spss software, version 23.results the results indicated that mbct significantly improved overall executive functions (f=68.48, p<0.001) and its subcomponents (p<0.01) and impulsivity (f=53.18, p<0.001). however, it did not significantly enhance working memory in adults with adhd (f=3.57, p=0.070).conclusion mbct is an effective intervention for improving executive functions and reducing impulsivity in adults with adhd.