بررسی نقش مصادر پیشاسید رضی و معیارهای گزینش ادبی سید رضی در تدوین نهج‌البلاغه

این پژوهش به بررسی مصادر و اسناد پیش از سید رضی در نهج‌البلاغه می‌پردازد تا با تحلیل تطبیقی متون کهن، اصالت این اثر را روشن‌تر سازد. با وجود چالش‌هایی مانند مفقودشدن برخی اسناد، پراکندگی مصادر اولیه، و تفاوت‌های عبارتی، تحقیق حاضر با تمرکز بر منابع معتبری چون «البیان و التبیین» جاحظ، «تاریخ طبری» و «وقعه‌ صفین» نصربن‌مزاحم منقری - که با معیارهای دقیق قدمت، اعتبار مولف و شیوه نقل انتخاب شده‌اند - نشان می‌دهد که بخش‌های عمده‌ای از محتوای نهج‌البلاغه پیش از تدوین آن در این منابع ثبت شده است. یافته‌های این مطالعه تطبیقی حاکی از آن است که مضامین نهج‌البلاغه با مصادر متقدم تطابق دارد، که اصالت تاریخی آن را تایید می‌کند. همچنین، تفاوت‌های عبارتی عمدتاً ناشی از معیارهای گزینش ادبی سید رضی و تنوع طبیعی روایات در سنت نقل قول‌های تاریخی است. بررسی این منابع نشان می‌دهد که نقش کلیدی در انتقال سخنان امام علی(ع) داشته‌اند.این پژوهش با رد شبهات درباره انتساب نهج‌البلاغه، اعتبار سندی و تاریخی آن را تقویت می‌کند و لزوم توجه به منابع پیش از سید رضی را در مطالعات حدیثی و تاریخی برجسته می‌سازد. روش تطبیقی به‌کاررفته نیز الگویی برای تحقیقات آینده در تحلیل مصادر متون دینی ارائه می‌دهد.

the role of pre-sharif al-radi sources and al-radi's criteria for literary selection in the compilation of nahj al-balagha

this research examines the sources and documents predating sharif al-radi in nahj al-balagha through a comparative analysis of ancient texts to further clarify the authenticity of this work. despite challenges such as the loss of certain documents, the dispersion of primary sources, and variations in wording, the present study—focusing on reliable sources including al-jāḥiẓ's al-bayān wa al-tabyīn, ṭabarī's tārīkh, and naṣr b. muzāḥim's waqʿat ṣiffīn, selected based on rigorous criteria of antiquity, author credibility, and transmission methodology—demonstrates that substantial portions of nahj al-balagha's content were recorded in these sources prior to its compilation.the findings of this comparative study indicate that the themes of nahj al-balagha align with earlier sources, confirming its historical authenticity. furthermore, differences in wording primarily stem from sharif al-radi's literary selection criteria and the natural diversity of narratives within the historical tradition of transmission. the examination reveals that these pre-existing sources, including waqʿat ṣiffīn by naṣr b. muzāḥim, played a pivotal role in transmitting the statements of imam ali (as).by refuting doubts regarding the attribution of nahj al-balagha, this research strengthens its documentary and historical credibility and underscores the necessity of considering pre–sharif al-radi sources in ḥadīth and historical studies. the applied comparative method also provides a model for future research in analyzing the sources of religious texts.