بررسی استعاره‌های مفهومی بدنمند در حکمت‌های نهج‌البلاغه

استعاره‌ مفهومی، ساختارهای ادراکی را بر پایه‌ ابزارهای زبانی مدل‌سازی می‌کند و ادراکِ مفاهیم انتزاعی از طریق نگاشتِ شناختی را تبیین می‌سازد. نهج‌البلاغه نیز از این سازوکار بهره برده و مفاهیم انتزاعی را با تکیه بر تجارب حسی و بدنمند بازنمایی کرده است. این پژوهش با رویکرد تحلیل کیفی متنی، استعاره‌های مفهومی «قلب»، «زبان» و «دست» را در کلمات قصار نهج‌البلاغه بررسی کرده و ابعاد اجتماعی، فرهنگی آن‌ها را تحلیل نموده است. مساله‌ اصلی، تبیین نقش این مفاهیم در زبان و بازتاب آن‌ها در تفکر و رفتار اجتماعی است. هدف پژوهش بررسی کارکرد اعضای بدن به‌عنوان نمادهای مفهومی و تحلیل ارتباط میان عواطف انسانی و تصاویر استعاری در سخنان امام علی(ع) است. مبانی نظری برپایه‌ دیدگاه‌های لیکاف و کروز در تصویرسازی شناختی و مباحث کوچش و اونگر درباره‌ انتقال معنای انتزاعی از عینی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که استعاره‌های «قلب»، «زبان» و «دست» در نهج‌البلاغه علاوه بر کارکرد زبانی، نقش‌های عمیق روان‌شناختی و اجتماعی ایفا می‌کنند. «قلب» به‌عنوان مرکز عواطف، ایمان و اراده با مفاهیمی چون صداقت و عشق پیوند دارد. «زبان» نمادی از قدرت کلامی، مسئولیت اجتماعی و تاثیرگذاری در روابط انسانی و سیاسی است و «دست» مفاهیمی چون قدرت، عدالت و اراده را بازنمایی می‌کند. تحلیل‌ها نشان می‌دهند که این استعاره‌ها از عینیت به انتزاع حرکت کرده و بازتابی از ژرف‌اندیشی امام علی(ع) درباره ویژگی‌های انسانی‌اند. پژوهش حاضر بر اهمیت طرحواره‌های زبانی در تحلیل متون دینی تاکید دارد و نشان می‌دهد که فهم این استعاره‌ها به درک عمیق‌تر ساختارهای اجتماعی و روان‌شناختی می‌انجامد.

a cognitive analysis of embodied metaphors in the aphorisms of nahj al-balagha

the conceptual metaphor theory models cognitive structures based on linguistic tools and explains the perception of abstract concepts through cognitive mapping. nahj al-balagha employs this mechanism, representing abstract concepts through sensory and embodied experiences. this study, using a qualitative textual analysis approach, examines the conceptual metaphors of heart, tongue, and hand in the aphorisms of nahj al-balagha and analyzes their social, cultural, and philosophical dimensions. the main issue addressed is the explanation of the role of these concepts in language and their reflection in social thought and behavior. the objective of the study is to investigate the function of body parts as conceptual symbols and analyze the relationship between human emotions and metaphorical imagery in the words of imam ali(as). the theoretical foundations are based on lakoff and johnson's cognitive mapping theories, as well as kövecses and unger's discussions on the transfer of abstract meaning from the concrete. the results indicate that the metaphors of heart, tongue, and hand in nahj al-balagha play profound psychological and social roles in addition to their linguistic functions. heart, as the center of emotions, faith, and will, is associated with concepts such as sincerity and love. tongue symbolizes verbal power, social responsibility, and influence in human and political relationships, while hand represents concepts such as power, justice, and will. the results of analyses show that these metaphors move from the concrete to the abstract, reflecting imam ali's deep insights into human characteristics. the results highlight the importance of linguistic schemas in the analysis of religious texts showing that understanding these metaphors leads to a deeper comprehension of social, philosophical, and psychological structures.