بررسی راهبرد مقاومت در مواجهه با اشغالگری و غارت با تکیه بر خطبه جهاد امام علی علیه‌السلام

شناسایی مفهوم «اشغال» و شیوه مواجهه با آن در مکتب سیاسی اسلام، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ این مهم، با تاکید بر وضعیت اشغالی برخی از سرزمین‌های اسلامی به ویژه فلسطین، سوریه و لبنان موضوع محافل علمی بوده و نیاز به تبیین دارد. مراد از اشغال، حالتی است که دشمن متخاصم با بهره‌گیری از عدوان بر بخشی یا تمام سرزمینی استیلا یابد. پژوهش حاضر با تاکید بر نهج‌البلاغه امام علی (ع) و به‌طورخاص خطبه‌الجهاد، درصدد است رویکرد امام (ع) در قبال «اشغال‌گری» را ارزیابی کند. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای درپی کشف سلوک امام علی (ع) در مواجه با اشغال‌گری برآمده است. فرجام مقاله آن است که عناصراصلی اشغال در کتاب و کلام امام (ع) «مورد ظلم قرارگرفتن مردم یک سرزمین» و «استیلای دشمن بر تمام یا بخشی از سرزمین اسلامی» است. همچنین رویکرد امام باتوجه به نکوهش مردم عراق در مواجهه با اشغال شدن انبار توسط غارتگران شام، با تاکید بر عواملی چون لزوم اقدام پیش‌دستانه در مقابل حملات قریب‌الوقوع دشمن، بیان فلسفه تشریع جهاد توسط خداوند، بیزاری از ترک‌کنندگان فرمان قتال، برانگیختن حمیّت و تلاش برای بیداری وجدان آنان و مواردی از این قبیل، نمایانگر استراتژی «مقاومت و ایستادگی» در مقابل اشغال‌گری و تجاوز دشمن است. سلوک فقیهان امامیه نیز دیگر موید این دیدگاه می‌باشد.

analyzing the strategy of resistance against occupation and plunder based on imam ali’s (as) sermon on jihad

the concept of &occupation& (iḥtilāl) in islamic political jurisprudence and its confrontational approaches - particularly regarding palestine, syria, and lebanon - has been a subject of scholarly debate requiring further elaboration. in this context, occupation refers to a state wherein a hostile enemy seizes control over part or all of a territory through overt aggression. this study focuses on imam ali’s (as) nahj al-balāgha, particularly the khutbat al-jihād, to analyze his stance toward occupation. employing a descriptive-analytical method and drawing on primary sources, this research investigates imam ali’s (as) conduct in resisting occupation. the study concludes that two core elements define occupation in imam ali’s (as) teachings: the systemic oppression of a land’s people, and the enemy’s domination over all or part of an islamic territory. imam ali’s (as) approach - evidenced by his critique of iraqis’ passivity during anbar’s occupation by syrian forces emphasizes pre-emptive action against imminent threats, the divine philosophy of jihad’s legislation, condemnation of those who abandon combat duties, and awakening communal zeal and conscience. these principles collectively embody a strategy of ‘resistance and steadfastness’ against occupation. this perspective is further corroborated by the conduct of imami jurists (shiite scholars), solidifying its legitimacy within islamic thought.