طرح تخصیص هزینه ثابت بر اساس بهینه‌سازی استوار در تحلیل پوششی داده‌ها: مطالعه موردی صنعت بانکداری

هدف: هدف این پژوهش، ارایه یک مدل منصفانه برای تخصیص هزینه ثابت میان مجموعه‌ای از واحدهای تصمیم‌گیرنده مانند بانک‌ها یا کارخانه‌ها، در یک محیط نامطمئن است به‌نحوی‌که کارایی واحدها کاهش نیابد و حتی در مواردی بهبود یابد.روش‌شناسی پژوهش: برای تحقق هدف، از تحلیل پوششی داده‌ها همراه با بهینه‌سازی استوار استفاده شده است. در این مدل، ورودی‌ها و خروجی‌های واحدها به‌صورت اعداد نادقیق تصادفی در نظر گرفته شده و برای خطی‌سازی مدل و تبدیل آن به یک فرم برنامه‌ریزی قطعی، از مفاهیم برنامه‌ریزی تصادفی بهره گرفته شده است؛ همچنین، مفهوم مجموعه وزن‌های مشترک برای ایجاد یک مبنای منصفانه در تخصیص به کار رفته است.یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند که با استفاده از طرح تخصیص هزینه ثابت پیشنهادی، کارایی واحدهای تصمیم‌گیرنده (بانک‌ها) نه‌تنها کاهش نمی‌یابد بلکه در بسیاری از موارد افزایش می‌یابد .این موضوع نشان‌دهنده موفقیت مدل در حفظ و ارتقا کارایی در فرآیند تخصیص منابع در شرایط عدم قطعیت است.اصالت/ارزش‌افزوده علمی: نوآوری اصلی پژوهش در ترکیب تحلیل پوششی داده‌ها با بهینه‌سازی استوار در محیط‌های نامطمئن و توسعه یک مدل تخصیص هزینه ثابت بر پایه عدم کاهش کارایی و استفاده از مجموعه وزن‌های مشترک است؛ همچنین کاربرد عملی مدل در صنعت بانکداری ایران به ارزش واقعی پژوهش در فضای تصمیم‌گیری مدیریتی می‌افزاید.

fixed cost allocation plan based on robust optimization in data envelopment analysis: a case study of the banking industry

purpose: the aim of this study is to propose a fair fixed cost allocation scheme among a set of decision-making units (dmus), such as banks or factories, in an uncertain environment. the allocation is designed in a way that does not reduce the efficiency of the dmus and may even lead to efficiency improvements.methodology: to achieve this goal, a model is developed based on data envelopment analysis (dea) integrated with robust optimization. inputs and outputs of the dmus are considered as fuzzy random variables to reflect environmental uncertainty. the model is linearized and converted into a deterministic programming model using principles from stochastic programming. furthermore, the concept of a common set of weights is utilized to ensure fairness in the allocation process.findings: the results indicate that, under the proposed fixed cost allocation plan, the efficiency scores of the dmus (banks) are not only maintained but in many cases improved. this confirms the effectiveness of the model in preserving and enhancing performance under uncertain conditions.originality/value: the novelty of this research lies in the integration of dea and robust optimization in uncertain environments to design a cost allocation model that ensures non-decreasing efficiency. the use of a common set of weights adds to the fairness of the approach. additionally, applying the model to the iranian banking sector highlights its practical relevance and managerial value.