ارزیابی پایداری نظام تولید گل‌گاوزبان با استفاده از رویکرد تحلیل امرژی

بهره‌برداری بیش از حد منابع محیطی و مصرف بی‌رویه مواد شیمیایی موجب بروز مشکلات محیط‌زیستی و کاهش پایداری نظام‌های کشاورزی شده است. بنابراین تغییر الگوی مصرف انرژی و استفاده کارآمد آن در کشاورزی، که از اصول کشاورزی پایدار محسوب می‌شود، اهمیت ویژه‌ای دارد. تحلیل امرژی به‌عنوان ابزاری مفید برای این منظور در نظام‌های کشاورزی مختلف به کار می‌رود. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی پایداری نظام تولیدی گل‌گاوزبان در استان گیلان انجام گرفت. پس از تعیین مرزهای زمانی و مکانی و تقسیم‌بندی منابع به چهار گروه تجدیدپذیر محیطی، تجدیدناپذیر محیطی، خریداری‌شده تجدیدپذیر و خریداری‌شده تجدیدناپذیر؛ مهم‌ترین شاخص‌های امرژی مورد مطالعه شامل تجدیدپذیری امرژی (%r)، امرژی ویژه (se)، نسبت عملکرد امرژی (eyr)، نسبت بار محیط‌زیستی (elr)، نسبت خود حمایتی امرژی (esr)، پایداری محیط‌زیستی (esi) و امرژی ایمنی محصولات کشاورزی (eips) به‌ترتیب معادل 0.98، 1.13e+12 ام‌ژول خورشیدی بر گرم، 10.51، 0.14، 0.66، 75.07 و 0.95 تعیین شدند. بر اساس نتایج، انرژی خورشیدی ورودی معادل 1.13e+18 ام‌ژول خورشیدی در هکتار در سال برآورد شد. در نظام مورد بررسی وابستگی به جریان‌های تجدیدپذیر محیطی و خریداری‌شده، بیش از سایر جریان‌ها بود که ناشی از پتانسیل بارش زیاد و نقش پررنگ نیروی انسانی می‌باشد. استفاده از کودهای آلی به‌جای کودهای شیمیایی می‌تواند موجب پایداری اقتصادی و محیط‌زیستی نظام حاضر گردد. به‌طور کلی، نظام مورد بررسی از سطح پایداری مطلوبی برخوردار است و با مدیریت صحیح و آموزش و ترویج گزینه‌های پیشنهادی می‌توان پایداری را بهبود بخشید و فشار‌های وارد بر محیط را کاهش داد.

evaluating the sustainability of echium amoenum production system using emergy analysis approach

overexploitation of environmental resources and excessive use of chemical inputs have led to environmental issues and reduced agricultural sustainability. to address this، changing energy consumption patterns and improving energy efficiency in agriculture are crucial principles of sustainable agriculture. emergy analysis serves as a valuable tool to assess sustainability and is applied across various agricultural systems. by adopting this approach، proper management strategies can be implemented to enhance production sustainability. this study evaluated the sustainability of the echium amoenum production system in guilan province، using emergy analysis. data were collected through field surveys and 95 completed questionnaires. temporal and spatial boundaries were defined، and resources were categorized into renewable environmental، non-renewable environmental، purchased renewable، and purchased non-renewable groups. emergy indices of the production system were analyzed. results revealed that the total solar emergy input was 1.13e+18 sej.ha-1.yr-1. the system heavily relied on renewable environmental and purchased renewable flows due to high regional rainfall and the significant role of human labor. replacing chemical fertilizers with organic alternatives could enhance the system's economic and environmental sustainability. key emergy indices included: emergy renewability (%r)، specific emergy (se)، emergy yield ratio (eyr)، environmental loading ratio (elr)، emergy self-support ratio (esr)، environmental sustainability index (esi) and emergy index of agricultural product safety (eips)، calculated as 0.98، 1.13e+12 sej.g-1، 10.51، 0.14، 0.66، 75.07، and 0.95، respectively. the system demonstrated favorable sustainability. with appropriate management، education، and promotion of sustainable practices، its sustainability could be further enhanced، and environmental pressures reduced.