پراکنش و فراوانی فیتوپلانکتون های تالاب انزلی در سال 1402 و مقایسه آن با سه دهه گذشته

تنوع و فراوانی تولید کنندگان اولیه پلانکتونی اهمیت ویژه ای در  اکوسیستم‌های آبی داشته و نمایه ای از حیات و سلامت این محیط‌ها به شمار می‌روند. تالاب انزلی در جنوب غربی دریای کاسپین در مسیر تغییرات شدید اکوسیستمی قرار گرفته که در  جوامع زیستی آن تاثیر گذاشته است. در این بررسی ساختار فیتوپلانکتون تالاب انزلی از اسفند 1401 تا دی 1402 در چهار بخش اصلی (غرب، مرکزی، سیاه کیشم، شرق و خروجی) و 14 ایستگاه مورد مطالعه قرار گرفته و با مطالعات پیشین مقایسه گردید. تعداد جنس‌های شناسایی شده در این بررسی 68 عدد بوده که نسبت به 117 جنس سال 1373 با کاهش شدیدی همراه بوده است. کاهش تعداد جنس‌ها در سه گروه اصلی باسیلاریوفیسه، کلروفیتا و سیانوباکتریا تقریبا مشابه بوده و به ترتیب کاهشی در حد 59، 63 و 53 درصد داشته‌اند. کاهش تعداد جنس‌ها در شاخه میزوزوآ به میزان 80 درصد بود. جنس‌های cyclotella، nitzschia، synedra و navicula از باسیلاریوفیسه‌ها ankistrodesmus و scenedesmus از کلروفیتا، oscillatoria و merismopedia از سیانوباکتریا  و euglena از اگلنوزوآ از نظر درصد حضور و درصد فراوانی غالب بودند. در این بررسی میانگین فراوانی سالانه فیتوپلانکتون‌ها 7/8 میلیون سلول در لیتر بوده که در مقایسه با 20 سال گذشته 9 برابر کمتر شده است. بیشترین فراوانی را رده باسیلاریوفیسه‌آ (5/1 میلیون سلول در لیتر) و سیانوباکتریا (1/3 میلیون سلول در لیتر) داشتند. فراوانی شاخه اوگلنوزوآ  587 هزار سلول در لیتر بوده که در مقایسه با سالهای  دهه 70 افزایش محسوس داشته است. تغییرات پلانکتونی یاد شده طی 30 سال گذشته ناشی از فعالیت تخریبی انسان و تغییرات شدید محیطی بویژه کاهش تراز آب دریای خزر  بوده که سیمای عمومی تالاب انزلی را تغییر داده و بیشتر پهنه‌های آبی آن از بین رفته است. در چنین شرایطی اجرای طرح‌های احیای تالاب انزلی ضروری می‌باشد.  احیای حوضچه‌ها و پیکره‌های آبی آن، کنترل آلودگی‌ها و رسوبات وارده و کنترل گیاه سنبل آبی از راهکارهای بهبود وضعیت پلانکتونی تالاب انزلی محسوب می‌شوند. 

distribution and abundance of phytoplankton in the anzali wetland in 2023, and comparing it with three decades

the diversity and abundance of planktonic primary producers play a critical role in aquatic ecosystems, serving as indicators of ecological health and vitality. the anzali wetland, located on the southwestern coast of the caspian sea, is currently experiencing severe ecosystem degradation, with notable impacts on its biological communities. this study examined the phytoplankton community structure in the anzali wetland from march to december 2023 and compared the findings with historical data. the number of genera in the dominant phytoplankton groups—bacillariophyceae, chlorophyta, and cyanobacteria—declined by 59%, 63%, and 53%, respectively. additionally, the euglenozoa phylum experienced an 80% reduction in genera. despite the overall decline, several genera remained dominant in both occurrence and abundance, including cyclotella, nitzschia, synedra, and navicula (bacillariophyceae); ankistrodesmus and scenedesmus (chlorophyta); oscillatoria and merismopedia (cyanobacteria); and euglena (euglenozoa). the average annual abundance of phytoplankton in 2023 was 7.8 million cells/l, representing a nine-fold decrease compared to data from the past two decades. the highest abundances were recorded in bacillariophyceae (1.5 million cells/l) and cyanobacteria (1.3 million cells/l). notably, the abundance of euglenozoa (587,000 cells/l) showed a significant increase compared to levels observed in the 1990s. the decline in phytoplankton diversity and abundance over the past 30 years is largely attributed to anthropogenic pressures and major environmental changes, particularly the declining water level of the caspian sea. this has drastically transformed the anzali wetland’s landscape, with extensive drying of water bodies. to restore the ecological integrity of the anzali wetland, urgent rehabilitation measures are required. these should include hydrological restoration, pollution and sedimentation control, and management of invasive species such as eichhornia crassipes (water hyacinth). implementing these strategies is essential for improving the planktonic community structure and reviving the wetland’s ecological health.