درهم تنیدگی عناصر منازعه و همکاری در حوزه آبریز هیرمند

آبراه‌های مرزی به لحاظ اهمیت استراتژیکی و ژئوپلیتیکی در زیست انسانی و جانوری، اکوسیستم مناطق و توسعه کشورها که با افزایش جمعیت، بالارفتن تقاضا، تغییرات آب و هوایی، گرم شدن زمین، خشک‌سالی، کمیابی منابع آبی و سوء مدیریت آبی سبب همگرایی و واگرایی در حوزه‌های رودهای ساحلی گردیده است به رویکردی چالش‌زا در سیاست خارجی کشورها تبدیل شده است. اختلاف بر سر بهره‌برداری، مدیریت و تعیین حقابه رودخانه مرزی هیرمند باعث گردیده که همکاری و منازعه توامان در این حوزه آبی وجود داشته باشد. مفاهیم منازعه بحران یک ساختار چند لایه با ماهیت پویا را سازمان‌دهی می‌کنند و از طرف دیگر از تاثیرگذاری و تاثیرپذیری منازعه و همکاری مدل همزیستی شکل می‌گیرد. پژوهش پیش رو با روش توصیفی‌_ تحلیلی و بنیان نهادن چارچوب نظری به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش است که چگونه می‌توان منازعات آبی را در سیاست خارجی ایران در حوزه رودخانه هیرمند مدیریت نمود؟ ایران با امنیتی‌زدایی از بحران‌ آبی می‌تواند آن را مدیریت‌پذیر نماید. پردازش این مهم با محوریت روابط بین دولتین و ادغام با عناصر داخلی که برگرفته از رویکردهای بین الاذهانی، محیط‌زیست و اجتماع انسانی است پایه‌گذاری گردیده و اختلافات آبی ایران و افغانستان در رودخانه هیرمند به عنوان مطالعه موردی بررسی می‌گردد.

Interconnectedness of Elements of Conflict and Cooperation in the Helmand River Basin

Transboundary waters are strategically and geopolitically significant for the living species, regional ecosystems, and development of countries. Due to population growth and increase in demand for commodities, climate change, global warming, drought, water source scarcity, and water maladministration, transboundary waters have become a challenging issue in the foreign policy and relation of the coastal countries. Some issues such as the exploiting, managing, and getting water right of the transboundary waters have mostly caused conflict in international politics. The Helmand River has been historically considered a matter of conflict (and sometimes, cooperation) between Iran and Afghanistan. This article seeks to provide a theoretical framework for understanding the elements of conflictcrisis between the two countries in this regard. Our main question revolves around the position of transboundary rivers in Iran`s foreign policy focusing on the Helmand River. By a descriptiveanalytical method, the following research is trying to propose a model for examining and better understanding the position of Helmand River in Iran`s relation with Afghanistan.