غربالگری و شناسایی موثرترین جدایه‌ی ریزوبیومی (mezorhizobiumciceri) و بررسی برهمکنش آن با قارچ میکوریز آربسکولار در عملکرد و کیفیت بذر نخود رقم آنا

نخود، از مهم‌ترین منابع گیاهی غنی از پروتئین است و غالباً در شرایط دیم کشت می‌شود. ریزوبیوم‌ها و قارچ‌های میکوریز، از همزیست‌های مهم گیاه هستند و می‌توانند باعث افزایش محصول در گیاهان شوند. مطالعه‌ی حاضر، موثرترین باکتری ریزوبیوم تثبیت‌کننده‌ی نیتروژن برای نخود (mezorhizobium ciceri) رقم آنا را شناسایی کرده‌ و اثر متقابل آن با قارچ میکوریز آربسکولار (rhizophagus intraradices) در عملکرد و کیفیت بذر نخود را مورد ‌بررسی قرار‌داده‌است. این تحقیق در سه مرحله انجام شد: در مرحله‌ی اول، 53 جدایه‌ی ریزوبیوم کلکسیون میکروبی موسسه تحقیقات خاک و آب کشور، کشت داده‌شدند. مرحله‌ی دوم تحقیق، گلخانه‌ای بود که در دو فاز انجام شد: در فاز اول، گیاه نخود (رقم آنا)، تحت آزمون آلوده‌سازی با باکتری‌های ریزوبیوم قرارگرفت که 42 ایزوله ایجاد گرهک کردند. در فاز دوم، بااستفاده از جار لئونارد، توانایی تثبیت مولکولی ایزوله‌هایی که در فاز اول ایجاد گرهک کرده‌بودند، سنجیده‌شده و بهترین ایزوله (ایزوله‌ی c-110) انتخاب شد. مرحله‌ی سوم تحقیق، در مزارع ایستگاه تحقیقات دیم سرارود در فصل زراعی 1401-1400 به‌صورت دیم اجرا شد. در این آزمایش فاکتوریل، در قالب طرح بلوک کامل تصادفی، فاکتور اول، تیمار قارچی در دو سطح تلقیح با قارچ و فاقد قارچ، فاکتور دوم، تیمار باکتریایی در دو سطح تلقیح با باکتری (c-110) و فاقد باکتری و فاکتور سوم، سطوح کود شیمیایی در دو سطح فاقد کود و مصرف بهینه‌ی کود بود. پس از برداشت، نتایج نشان داد استفاده از ریزجانداران مانند قارچ میکوریز و باکتری ریزوبیوم (جدایه‌ی کاملاً کارآمد و اختصاصی برای هر رقم) و توصیه‌ی بهینه‌ی کودی در شرایط دیم می‌تواند باعث افزایش بیومس، عملکرد، تعداد شاخه‌های فرعی در بوته و کیفیت دانه (غلظت نیتروژن، فسفر و روی دانه) شود و از استفاده‌ی بیش از حد از کودهای شیمیایی که باعث تخریب حاصلخیزی خاک می‌شوند، جلوگیری کند.

screening and identification of the most effective rhizobial isolate (mezorhizobiumciceri)and investigating its interaction with arbuscular mycorrhizal fungus in the yield and quality of chickpea seeds of anna

background and objective:legumes are one of the most important vegetable sources rich in protein and the second most important human food source after cereals. 64% of the cultivated area of legumes in iran is related to the cultivation of chickpeas, which ranks third among the crops in terms of cultivated area, after wheat and barley. chickpeas are often cultivated in dry conditions and the yield of this crop in iran is very low compared to the global average yield of chickpea producing countries. waterdeficit is one of the important factors that reduce the yield of this plant.the present study has identified the most effective nitrogen-fixing rhizobium bacterium for chickpea of anna variety and investigated its interaction with arbuscular mycorrhizal fungus (rhizophagusintraradices) in the yield and quality of chickpea seeds.material and methods:this project was done in three stages: in the first stage, 53 rhizobium isolates available in the microbial collection of the soil and water research institute of iran were cultured. the second phase of the project was a greenhouse, which was carried out in two phases: the purpose of the first phase of this stage was to determine the most effective rhizobium bacteria symbiotic with the pea plant (anna cultivar). for this purpose, rhizobium isolates were inoculated into chickpea plants and subjected to the plant contamination test. after about a month, the presence or absence of nodules on the roots of chickpea seedlings was checked. the isolates that were able to form nodules on the chickpea root system were transferred to the next phase. in the second phase of the second stage, during another greenhouse test and in comparison with specific levels of nitrogen, the molecular stabilization ability of the selected isolates using leonard jar containers and then measuring the amount of nitrogen by the keldahl method as well as measuring the acetylene reduction process. among the tested, the isolates which had the best result, was transferred to the next phase. the third (final) stage of the research was carried out in the fields of sararood rain research station in the cropping season of 1400-1401. chickpea cultivation in this area is done in a rainfed manner. in this factorial experiment, in the form of randomized complete block design, the first factor, fungal treatment in two levels of inoculation with arbuscular mycorrhizal fungus and without arbuscular mycorrhizal fungus. the second factor, bacterial treatment at two levels of inoculation with c-110 bacteria and without bacteria. the third factor was the levels of chemical fertilizers in two levels without fertilizer and optimal fertilizer consumption (50 kg/ha of urea before planting, 50 kg/ha of urea and 25 kg/ha of potassium sulfate containing zinc chelate in the form of side-dressing fertilizer in the spring season).the seed inoculation method was used to use mycorrhizal fungi and rhizobium bacteria. after the growth period, grain yield, biomas, number of side branches per plant and quality of chickpea seeds were measured.