تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دوره ابتدایی از منظر توجه به دیگری

در مقاله حاضر محتوای کتاب‌های درسی دوره ابتدایی به لحاظ توجه به جایگاه دیگری (معلولان و بیماران، کودکان کار و اشکال مختلف خانواده) بررسی شده است. جامعه آماری پژوهش را تمامی کتاب‌های درسی مقطع ابتدایی (پایه اول تا ششم) چاپ سال 1393 تشکیل دادند. روش نمونه‌گیری پژوهش هدفمند بود. بر این اساس، کتاب‌های درسی فارسی (بخوانیم و بنویسیم) و علوم اجتماعی دوره ابتدایی (جمعا 16 کتاب) به‌عنوان نمونه مورد بررسی قرار گرفتند. ابزار گردآوری اطلاعات، چک لیست، و واحد تحلیل شامل متون، پرسش‌ها و تصاویر بود. به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها و جهت به‌دست آوردن ضریب اهمیت هریک از مولفه‌ها، از روش آنتروپی شانون استفاده شده است. نتایج تحلیل محتوا نشان داد که توجه به مولفه‌های دیگری و پراکندگی این مولفه‌ها در کتاب‌های درسی دوره ابتدایی به‌صورت مکفی، متوازن و یکسان صورت نگرفته و تحلیل محتوا بر اساس اصول علمی تنظیم نشده است. لذا این کتاب‌ها نمی‌توانند نقش چندان موثری در تقویت و پرورش مفهوم دیگری در دانش‌آموزان ایفا کنند. در حالی که آموزش و پرورش باید با هدف مبارزه با تبعیض و سوگیری تمامی افراد جامعه را در هر شغل و مقامی پوشش داده و با دید برابر به همه آنها نگاه کند.