ارائه چارچوب ریخت‏‌شناسانه دیده‏‌بانی فرهنگی با کاربست مفاهیم آینده‏‌پژوهی

در جمهوری اسلامی ایران، بالندگی فرهنگ و مراقبت از آن مورد تاکید قرار دارد و در این عرصه آنچه مهم جلوه می‌نماید، کاربست مفاهیم آینده‌پژوهانه در فعالیت‌های دیده‌بانی فرهنگی است. چرا که دیده‌بانی فرهنگی متضمن «پویش نشانه‌های تحولات فرهنگی»، «شناسایی بهنگام موضوعات پیش‌برنده و بازدارنده فرهنگی»، «پایش و مسئله‏‌شناسی فرهنگی» و «پشتیبانی از آینده‏‌نگاری و سیاستگذاری فرهنگی» است؛ مفاهیمی که در فعالیت‏‌های موسوم به رصد فرهنگی در کشور، آنچنان که باید، مورد توجه قرار نگرفته‏‌اند. در پژوهش حاضر، با تبیین مولفه‏‌های کلیدی دیده‏‌بانی و همچنین مختصات فرهنگ در جمهوری اسلامی ایران، چارچوب ریخت‏‌شناسانه دیده‏‌بانی فرهنگی ارائه شده است تا بستری برای فعالیت‏‌های دیده‏‌بانی سازمان‏‌های فرهنگی فراهم آورد. پژوهش حاضر، روش ریخت‏‌شناسی که روشی کیفی است را به‏‌کار گرفته است؛ تحلیل ریخت‏‌شناسانه برای ساختاردهی موضوعات چندبعدی و غیرکمی کاربرد دارد و بر فضای پارامترها و وضعیت‏‌های آن‏‌ها به جای تاکید بر روابط علی تاکید دارد. مطابق روش مذکور، با کاوش ادبیات(متن‏‌کاوی) و تشکیل گروه خبره 5 نفره و گفتگوهای تخصصی، 15 پارامتر برای چارچوب ریخت‏‌شناسانه دیده‏‌بانی فرهنگی طراحی شده است و وضعیت‏‌های آن‏‌ها ذیل پارامترهای محتوا و کارکرد (سطوح فرهنگ، عناصر فرهنگ، بافتار پویش، ابعاد و مولفه‏‌های کلیدی، محصولات و خروجی‏‌ها و کارکرد پشتیبانی) و پارامترهای قالب (نوع انجام فعالیت، گام‏‌های اصلی، دامنه، رویکرد انجام، تناوب انجام، افق زمانی، منابع، روش کلی و کاربر) ارائه شده است. زمینه ریخت‏‌شناسانه دیده‏‌بانی فرهنگی به منظور انتخاب مسیرها برای انجام دیده‏‌بانی فرهنگی، گزینه‏‌هایی را بر اساس پارامترها و ارزش‏‌ها ارائه می‏‌کند. انتخاب این گزینه‏‌ها به اهداف مد نظر و نیازهای کاربران بستگی دارد.