نقش مراسم‌های آیینی در شکل‌گیری فضاهای تاریخی شهر اردبیل

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش مراسم‌ آیینی محرم و صفر در شکل‌گیری فضاهای تاریخی شهر اردبیل می‌باشد. روش پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و نحوه گردآوری اطلاعات نیز مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای- اسنادی و برداشت‌های میدانی است. شهر اردبیل از دیرباز به عنوان مهد تشیع مورد توجه بوده و از دوره صفوی به‌لحاظ مراسم‌های آیینی محرم و صفر از مراکز مهم برگزاری چنین مراسمی به‌شمار می‌رود. بررسی و تحلیل‌های انجام گرفته حاکی از آن است که دو مولفه مسیرهای حرکتی و نقاط عطف در مراسم آیینی محرم و صفر بر شکل‌گیری سازمان فضایی شهر اردبیل تاثیرگذار بوده‌اند. مسیر حرکت دسته‌های عزاداری به‌صورت پایدار در طول سال‌های مختلف منطبق بر مسیرهایی است که در استخوان‌بندی و ساخت اصلی بافت تاریخی شهر اردبیل جای دارند و توسعه و گسترش شهر در طول زمان در اطراف آن واقع شده است. همچنین مسیر حرکت دسته‌های عزاداری در ارتباط با فضاهای مهم و هویت‌بخش شهر، و نقاط اصلی و کانونی شهر همچون مسجد عالی‌قاپو (دروازه)، سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) و بازار تاریخی شهر اردبیل پدید آمده‌اند. نتایج این تحلیل‌ها در کنار هم نشان‌دهنده نقش مهم و شاخص مراسم آیینی محرم و صفر در انسجام کالبدی– فضایی بخش تاریخی شهر اردبیل می‌باشد.

the role of ritual ceremonies in the formation of historical spaces of ardabil city

the purpose of the current research is to investigate the role of muharram and safar ritual ceremony in the formation of the historical spaces of ardabil city. the research method is descriptive-analytical and the method of data collection is based on library-documentary studies and field studies. the city of ardabil has long been considered as the cradle of shiism, and since the safavid period, it has been considered one of the important centers for the ritual ceremonies of muharram and safar. the analyzes carried out indicate that the two components movement paths and turning points in the ritual ceremonies of moharram and safar have influenced the formation of the spatial organization of ardabil city. the path of movement of mourning processions in a stable manner during different years is consistent with the paths that are in the ossification and main construction of the historical texture of ardabil city. also, the path of movement of mourning processions has emerged in connection with the important and identity-giving spaces of the city. the results of these analyzes together show the important role of muharram and safar ritual ceremony in the physical-spatial coherence of the historical part of ardabil city.