اثر تنش خشکی بر ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاه دارویی آویشن باغی (thymus vulgaris l.)

آویشن باغی (thymus vulgaris l.) گیاهی معطر و از خانواده نعناعیان که دارای خواص ارزشمند دارویی و تغذیه ای است. تنش خشکی به عنوان یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرزیستی می‌تواند تاثیرات نامطلوبی بر رشد و عملکرد گیاهان دارویی داشته باشد. به‌منظور بررسی اثر تنش خشکی بر برخی صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه دارویی آویشن باغی آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار سطح تنش خشکی (%100، %75، %50 و %25 ظرفیت مزرعه) با سه تکرار در سال 1400 در گلخانه دانشگاه هرمزگان اجرا شد. نتایج حاصل نشان داد که تنش خشکی (%25 ظرفیت مزرعه) سبب کاهش معنی‌دار در طول برگ (% 64)، عرض برگ (% 33)، ارتفاع بوته (% 13.51)، طول ریشه (% 4.49)، وزن تر (% 4.04) و خشک اندام هوایی (% 7.5)، وزن خشک ریشه (% 9.7)، محتوای رطوبت نسبی (% 54.23)، کلروفیل  a(% 31.45)، کلروفیل b (% 31.29)، کلروفیل کل (% 31.38) و کاروتنوئیدها (% 22.35) شد. بیشترین مقدار نشت یونی (% 34.56)، پرولین (% 53.12)، کاتالاز (% 68.47)، پلی فنل ‌اکسیداز (% 51.52)، مالون دی آلدهید (% 55.84)، فلاونوئید (% 59.23) و آنتوسیانین (% 61.29) در تیمار تنش خشکی (%25 ظرفیت مزرعه) مشاهده شد. گیاه دارویی آویشن در مقابله با تنش خشکی با استفاده از مکانیسم‌های دفاعی مختلف واکنش نشان می‌دهد. این مکانیسم‌ها شامل کاهش برخی از ویژگی‌های مورفولوژیکی برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی، تجمع سریع مواد آلی تنظیم‌کننده اسمزی برای حفظ تعادل آبی سلول‌ها و افزایش فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی برای مقابله با استرس اکسیداتیو هستند. با این واکنش ها، آویشن می‌تواند با عملکرد بالاتر، عناصر غذایی مورد نیاز خود را جذب کرده و به رشد خود ادامه دهد. هدف اصلی این تحقیق ارزیابی تحمل آویشن باغی به تنش خشکی و تعیین مناسب‌ترین شرایط (%75 و %50 ظرفیت مزرعه) برای کشت این گیاه در استان هرمزگان بود. با توجه به اینکه آویشن باغی در این استان به‌طور گسترده کشت نشده است، بررسی واکنش این گیاه به شرایط تنش خشکی می‌تواند اطلاعات مفیدی برای توسعه کشت این گیاه در مناطق مشابه فراهم کند.          

effects of drought stress on morphophysiological and biochemical characteristics of thymus vulgaris l.

thymus vulgaris l. is an aromatic plant belonging to the lamiaceae family, known for its valuable medicinal and nutritional properties. drought stress, as one of the most significant abiotic stresses, can have adverse effects on the growth and performance of medicinal plants. to investigate the effect of drought stress on some morphological, physiological, and biochemical traits of thyme, an experiment was conducted in a completely randomized design with four levels of drought stress (100%, 75%, 50%, and 25% of field capacity) with three replications in 2021 in the greenhouse of hormozgan university. the results showed that drought stress (25% of field capacity) significantly reduced leaf length (64%), leaf width (33%), plant height (51.13%), root length (49.4%), fresh weight of aerial parts (4.04%) and dry weight of aerial parts (7.5%), dry weight of roots (9.7%), relative water content (54.23%), chlorophyll a (31.45%), chlorophyll b (31.29%), total chlorophyll (31.38%), and carotenoids (22.35%). the highest levels of electrolyte leakage (34.56%), proline (53.12%), catalase (68.47%), polyphenol oxidase (51.52%), malondialdehyde (55.84%), flavonoids (59.23%), and anthocyanins (61.29%) were observed in the 25% field capacity drought stress treatment. the medicinal plant thyme responds to drought stress by employing various defense mechanisms. these mechanisms include reducing certain morphological characteristics to conserve energy, rapidly accumulating osmotic regulatory organic compounds to maintain cellular water balance, and increasing antioxidant enzyme activities to combat oxidative stress. through these responses, thyme can continue to grow and absorb the necessary nutrients with higher efficiency. the primary objective of this research was to evaluate the drought tolerance of thyme and determine the most suitable conditions (75% and 50% of field capacity) for cultivating this plant in hormozgan province. given that thyme is not widely cultivated in this region, examining the plant’s response to drought stress could provide valuable information for expanding its cultivation in similar areas.