تبیین مدل نظری جایگاه معماری در ارتقاء کیفیت‌های کالبدی فضاهای عمومی به‌ مثابه میراث شهری معاصر

اهداف: فضاهای عمومی شهری که در تجربه های قرن اخیر شهرسازی ایران شکل ‌گرفته‌اند، بخشی از حافظه تمدنی معاصر و بستر زیست اجتماعی شهری پس از تحولات مدرنیته هستند. معماری به عنوان یک مولفه شهری، پیوسته جایگاهی موثر بر کیفیت فضاهای عمومی و ارتقاء مدنیت در آن ها داشته که در دهه های اخیر به دلایلی نظیر غلبه بعد اقتصادی فضا و فرهنگ مصرف گرایی، این نقش کمرنگ شده است. هدف این پژوهش ارائه مدلی نظری در جهت تبیین جایگاه معماری در ارتقاء کیفیات کالبدی فضاهای عمومی است. روش ها: پژوهش در قالب منطق پارادایمی اثبات گرایی، رابطه علت و معلولی میان عناصر معماری و کیفیات کالبدی فضای عمومی را بررسی کرده و با روشی توصیفی-تحلیلی به ارائه طرح نظری منسجم در این ارتباط می پردازد. یافته ها: نظام کالبدی شهر در سه مقیاس کلان، میانی و خرد مورد خوانش قرار می گیرد. مقیاس خرد مربوط به چگونگی ایفای نقش معماری در کیفیت کالبدی فضاهای عمومی است. این نقش معماری از طریق پنج دسته کلی از عناصر کالبدی یعنی پیکره، توده و فضا دیالکتیک درون و بیرون، اندازه فضا، و مولفه‌های فضا صورت پذیرفته که به‌طور مستقیم بر سه دسته کلی از کیفیات کالبدی فضاهای عمومی یعنی ماهیت عناصر (دسترسی و انعطاف پذیری)، روابط میان عناصر (محصوریت، پیوستگی، تحرک) و سکانس بندی (توالی، سلسله مراتب، و تضاد و تباین) تاثیر می گذارد. نتیجه گیری: معماری و فضای عمومی دو میراث مهم شهری معاصر هستند که در نظمی هم پیوند بر یکدیگر تاثیرگذارند. بیان هویت شهر، در گرو برقراری نسبتی متناسب و صحیح بین نظام کالبدی معماری و کیفیت زیست اجتماعی در شهر است.  

explaining the theoretical model for the role of architecture in enhancing the physical qualities of public spaces as contemporary urban heritage

aims: as an urban component, architecture has continuously played an effective role in the quality of urban public spaces and the promotion of civility in them, which has diminished in recent decades due to reasons such as the dominance of the economic dimension of space and the culture of consumerism. this study tries to present a theoretical model to explain the position of architecture in improving the physical qualities of urban public spaces.methods: the present study examines the cause-and-effect between architectural elements and the physical qualities of public space in the form of positivist paradigm logic and presents a coherent theoretical plan in this connection using a descriptive-analytical method.findings: the physical system of the city is studied in three scales: macro, medium, and micro. the micro-scale is related to how architecture plays a role in the physical quality of public spaces. this role of architecture is realized through five general categories of physical elements, i.e. body, mass and dialectical space inside and outside, size of space, and components of space, which directly affects three general categories of physical qualities of public spaces, i.e. the nature of elements )accessibility and flexibility), relationships between elements (confinement, continuity, mobility) and sequencing (sequence, hierarchy, and contrast).conclusion: architecture and urban public space are two important contemporary urban heritages. the expression of the city’s identity depends on establishing a proportional and correct ratio between the physical system of architecture and the quality of social life in the city.