بررسی تکاپوهای اصلاح‌ گرایانه در دوره دوم خلافت عباسی

دوره دوم خلفای عباسی (232-322 ق) با بروز عوامل متعدد که برخی از آنها ریشه در اعمال سیاست فرمانروایان دوره نخست عباسی داشت، منزلت و تمرکز همراه با اقتدار نهاد خلافت با چالش جدی و زوال‌آفرین مواجه گردید. دستگاه خلافت بازیچه‌ای در دست قدرت‌طلبان استیلاء یافته بر امور حاکمیتی بود. معدودی از خلفای دوره موردِبحث در جهت احیاء جایگاه پیشین نهاد مزبور و به باور خود با شناسایی آسیب‌های ساختاری، جلب ‌رضایت عوام و خواص جامعه و احیاء جایگاه اساسی خلافت تکاپوهای اصلاح‌گرایانه‌ای را در ارکان مختلف آغاز و پیگیری نمودند. در پژوهش حاضر سعی شده تا باتکیه‌بر مطالعات کتابخانه‌ای و به روش توصیفی- تحلیلی مجموعه اقدامات خلفای اصلاح‌گر مورد بررسی قرار گیرد. یافته‌های پژوهش ناظر به این معنا است که تلاش‌های اصلاحی در ابعاد سیاسی، اقتصادی، نظامی، اجتماعی و علمی-آموزشی کمابیش جلوه‌گر بوده؛ لیکن دستاوردهای حاصله در اصلاح ساختار و استمرار آن تاثیر اساسی برجای نگذاشته است.

review of reformist efforts in the second period of the abbasid caliphate

the second period of the abbasid caliphs (232-322 ah) with the emergence of several factors, some of which were rooted in the policies of the rulers of the first abbasid period, the prestige and concentration along with the authority of the caliphate institution faced a serious and deteriorating challenge. the caliphate system was a toy in the hands of the power-seekers who had seized the sovereign affairs. a few of the caliphs of the period started and pursued reformist efforts in various elements in order to restore the former status of the mentioned institution and, according to their belief, by identifying structural damages, gaining the satisfaction of the people and the properties of the society, and restoring the basic position of the caliphate. in the present research, it is tried to analyze the set of actions of reformer caliphs based on library studies and descriptive-analytical method. the findings of research mean that reform efforts in political, economic, military, social and scientific-educational dimensions have been more or less visible; but the achievements have not left a significant impact on the reform of the structure and its continuity.