تطور وعظ از حقله‌های قصه ‌خوانان تا مجالس واعظان از آغاز تا سده 6 قمری

وعظ از اوایل دوره اسلامی از قالب‌های موثر در انتقال تعالیم و آموزه‌های اسلامی بوده است. واعظان با به‌کاربردن انواع شیوه‌های وعظ، استفاده از آرایه‌های ادبی و بهره بردن از مضامین گوناگون، مجالس وعظ خویش را با جذابیت فوق‌العاده‌ای برگزار می‌کردند و اقشار گوناگون مردم و حکمرانان را به خود جلب کرده، شهرت فزاینده‌ای کسب می-کردند. این نوشتار  با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی بران است، تا ابعاد وعظ را از لحاظ انواع ، شیو‌ه‌ها و اشکال وعظ‌گویی تا سده 6 ق بررسی کرده و آنگاه آشکار سازد که مفاهیم مرتبط با وعظ چه پیوند یا تفاوتی با یکدیگر داشته‌اند. یافته ها حکایت از آن دارد که وعظ باید در دو مفهوم عام و خاص مورد بررسی قرار گیرد، مفهوم عام آن از همان صدر اسلام وجود داشته و در قالب‌های گوناگونی مانند قصه‌خوانی، ذکر، خطبه‌خوانی و ... نمایان می‌شد اما در مفهوم خاص، وعظ و به‌تبَع، واعظان حرفه‌ای و ملقب به صفت «واعظ»، در حدود نیمۀ سده 3ق پدید آمد و تا سده 6ق بر آداب وعظ افزوده شد.

the evolution of preaching from the fields of storytellers to preachers' gatherings from the beginning to the 6th century ad

from the beginning of the islamic era, preaching has been one of the most effective forms of transmitting islamic teachings. by using various preaching methods, using literary arrays and using various topics, the preachers used to hold their sermons with great appeal and attracted different strata of people and rulers and gained increasing fame. this article, using the descriptive-analytical method, examines the dimensions of preaching in terms of types, methods and forms of preaching up to the 6th century and then reveals what the concepts related to preaching were connected or different from each other. the findings indicate that preaching should be examined in two general and specific concepts, its general concept existed from the very beginning of islam and appeared in various formats such as reading stories, dhikr, khutbah reading, etc. but in a special sense, preaching and consequently, professional preachers nicknamed as preacher appeared in the middle of the 3rd century ah and were added to the etiquette of preaching until the 6th century ah.