بیماری‌های مهم نخل خرما و روش‌های نوین مدیریت آنها

میوه خرما سرشار از کربوهیدرات، انرژی، فیبر، ویتامین‌ها و عناصر غذایی است و در بعضی کشورها به عنوان غذای اصلی یا مکمل مصرف می‌شود. ایران دومین تولیدکننده خرما در دنیا است و این محصول یکی از منابع مهم درآمد برای باغداران و صادرکنندگان است. عوامل محدود کننده ی متعددی بر تولید خرما اثر   می گذارند. قارچ ها، شبه قارچها و فیتوپلاسماها مهم ترین عوامل زیستی خسارت زای خرما هستند که مدیریت آن‌ها نیازمند رویکردهای نوین و پایدار است. مهم‌ترین بیماری‌های خرما، که از ایران و سایر کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا گزارش شده اند شامل: زوال، سوختگی سیاه، لکه برگی های پستالوتیایی و گرافیولایی، پوسیدگی گل آذین یا خامج و خشکیدگی و زردی نواری هستند. نشانه های این بیماری ها و روش های نوین مدیریت تلفیقی آنها شامل: رعایت بهداشت زراعی نخلستان،  کوددهی بهینه، استفاده از پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی برای پایش بیماری‌ها، به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته مانند ویرایش ژنوم برای ایجاد رقمهای مقاوم، روشهای میارزه زیستی و شیمیایی، در این مقاله شرح داده شده اند.

major diseases of date palm and innovative management strategies

date fruits are rich in carbohydrates, energy, fiber, vitamins, nutritional elements, and are consumed as a staple or supplementary food in several countries. iran is the second-largest producer of dates globally, and this fruit serves as a significant source of income for orchard owners and exporters. numerous limiting factors affect date production, among which fungi, oomycetes, and phytoplasmas are the most critical biological agents causing damage. effective management of these pathogens requires modern and sustainable approaches. the most important date palm diseases reported from iran and other countries in the middle east and north africa include: decline, black scorch, pestalotiopsis and graphiola leaf spots, spathe rot or khamj, and yellow stripe disease. the symptoms of these diseases and novel integrated management methods, such as orchard sanitation, optimized fertilization, the use of ai-equipped drones for diseases monitoring, advanced technologies like genome editing to develop resistant cultivars, and biological and chemical control strategies, are illustrated and discussed in this article.