طراحی الگوی برنامه‌ریزی و توسعۀ اکوتوریسم در زمینۀ امنیت اقتصادی مناطق مرزی استان اردبیل

زمینه و هدف: اکوتوریسم در سال‌های اخیر به‌عنوان ابزاری موثر برای توسعۀ پایدار در مناطق مرزی، با اهدافی چون توانمندسازی اقتصادی و حفظ منابع طبیعی مطرح شده است. استان اردبیل با ویژگی‌های اقلیمی و فرهنگی منحصربه‌فرد، ظرفیت مناسبی برای بهره‌برداری از این الگو دارد. این پژوهش به طراحی مدلی جامع برای توسعۀ اکوتوریسم با تاکید بر امنیت اقتصادی در مناطق مرزی استان اردبیل می‌پردازد.روش شناسی: پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی اجرا شد. در مرحلۀ کیفی، از نظریۀ داده‌بنیاد برای شناسایی مولفه‌ها استفاده شد. داده‌ها از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با 22 نفر از خبرگان جمع‌آوری و با نرم‌افزار atlas.ti 24 تحلیل شد. در مرحلۀ کمی، پرسش نامه‌ای بر پایه یافته‌های کیفی بین 177 نفر توزیع و داده‌ها با ضریب همبستگی اسپیرمن در spss 26 تحلیل شدند.یافته ها: نتایج نشان داد متغیرهایی چون آموزش و توانمندسازی، بازاریابی و اطلاع‌رسانی، برندسازی، فناوری و نوآوری، ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی و شبکه‌سازی نهادی بیشترین ارتباط معنادار را با ارتقاء امنیت اقتصادی دارند. مشارکت و حکمرانی محلی ضعیف‌ترین رابطه را نشان داد.نتیجه گیری و پیشنهادات: مدل مفهومی ارائه‌شده، الگویی یکپارچه از تعامل عوامل علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گر با راهبردها و پیامدها ارائه می‌دهد که در مناطق مرزی می‌تواند راهنمایی اثربخش برای سیاست‌گذاران باشد. این مدل نشان می‌دهد ارتقاء امنیت اقتصادی نیازمند نگاهی سیستمی، تقویت ظرفیت‌های نرم‌افزاری و بهره‌گیری از رویکردهای مشارکتی است. همچنین تقویت برند منطقه‌ای، سرمایه‌گذاری در آموزش و اتصال تولیدکنندۀ محلی به زنجیرۀ ارزش گردشگری از مسیرهای کلیدی دست یابی به توسعۀ پایدار در مناطق مرزی است.نوآوری و اصالت: این پژوهش با تلفیق نظریۀ داده‌بنیاد و تحلیل آماری، در تلاش است تا مدلی بومی‌شده و چندبعدی از تعامل اکوتوریسم و امنیت اقتصادی در مناطق مرزی ارائه دهد که قابلیت تطبیق در سطح ملی و بین‌المللی داشته باشد.

designing a planning and development model for ecotourism in the context of economic security in the border regions of ardabil province

context and purpose: in recent years, ecotourism has emerged as a practical tool for sustainable development in border regions, aiming to promote economic empowerment and conserve natural resources. ardabil province, with its unique climatic and cultural features, holds significant potential for applying this model. this study aims to design a comprehensive model for ecotourism development with a focus on enhancing economic security in ardabil’s border areas.design/methodology/approach: the research followed a sequential exploratory mixed-methods design. in the qualitative phase, grounded theory was used to identify key components. data were collected through semi-structured interviews with 22 experts and analyzed using atlas.ti 24. in the quantitative phase, a questionnaire based on the qualitative findings was distributed among 177 participants, and data were analyzed using spearman’s correlation coefficient in spss 26.findings: the results showed that variables such as education and capacity building, marketing, branding, technology and innovation, natural and cultural assets, and institutional networking had strong, significant correlations with enhanced economic security. in contrast, local participation and governance showed the weakest relationship.conclusion: the conceptual model presents an integrated framework showing the interaction of causal, contextual, and intervening factors with strategies and outcomes. this model can effectively guide policymaking in border regions. it highlights that improving economic security requires a systemic approach, stronger soft capacities, and participatory methods. additionally, enhancing regional branding, investing in training, and linking local producers to the tourism value chain are key to achieving sustainable development.originality/value: by combining grounded theory with statistical analysis, this study offers a localized, multi-dimensional model of the ecotourism–economic security relationship in border regions, adaptable at national and international levels.