واکاوی تفسیرگرایانه و طراحی مدل آموزش اکوتوریسم

زمینه و هدف: با توجه به نقش روزافزون اکوتوریسم در توسعۀ پایدار، این پژوهش با هدف طراحی مدل بومی آموزش اکوتوریسم پایدار در ایران انجام شده است تا زمینه‌ساز ارتقاء کیفیت آموزش و توانمندسازی فعالان این حوزه باشد.روش شناسی: این تحقیق با رویکرد کیفی و در پارادایم تفسیری انجام و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 20 نفر از خبرگان حوزۀ اکوتوریسم گردآوری شده و با روش تحلیل مضمون و کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و انتخابی) مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته‌اند. اعتبار و پایایی داده‌ها با استفاده از تکنیک‌هایی چون بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار و ثبت دقیق مراحل پژوهش تضمین گردیده است.یافته ها: در مرحلۀ نخست تحلیل کیفی، 176 شاخص در قالب 7 بُعد و 43 مولفه شناسایی شد. ابعاد شامل هوشمندی بوم‌شناختی، رهبری بوم‌محور، هم‌افزایی پایدار، وجدان طبیعت‌مدار، نوآوری سبز، داستان‌سرایی بومی و فرهنگ طبیعت‌گرا بودند. در مرحلۀ دلفی، 38 شاخص به‌دلیل پیچیدگی اجرایی، نیاز به فناوری پیشرفته، هزینۀ بالا یا عدم اولویت در آموزش عمومی حذف شدند. همچنین، 24 شاخص به دلیل هم‌پوشانی مفهومی، ادغام و به شاخص‌های جامع‌تر تبدیل شدند. درنهایت، 132 شاخص که با اهداف اکوتوریسم (آموزش، حفاظت و مشارکت محلی) و با شرایط بومی ایران (تنوع زیستی، فرهنگی و محدودیت‌های زیرساختی) هم‌خوانی داشتند، در مدل نهایی حفظ شدند.نتیجه گیری و پیشنهادات: براساس نتایج آموزش اکوتوریسم نیازمند رویکردی چندبعدی است که تعامل بین دولت، جوامع محلی، مراکز آموزش عالی و ذی‌نفعان صنعت گردشگری را تقویت کند. مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی راهبردی برای سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان و مراکز آموزشی در طراحی برنامه‌های آموزش اکوتوریسم در ایران مورد استفاده قرار گیرد.نوآوری و اصالت: نوآوری این پژوهش در ارائۀ الگویی بومی برای آموزش اکوتوریسم در ایران است که می‌تواند مبنای طراحی برنامه‌های آموزشی موثر در سطوح مختلف قرار گیرد و در سیاست‌گذاری آموزشی، تدوین سرفصل‌های دانشگاهی، توانمندسازی جوامع محلی و ارتقاء کیفیت گردشگری پایدار کاربرد داشته باشد.

interpretive analysis and design of an ecotourism education model

context and purpose: given the increasing role of ecotourism in sustainable development, this study aims to design a localized ecotourism education model for iran to enhance educational quality and empower stakeholders in this field.design/methodology/approach: this qualitative research was conducted within an interpretive paradigm. data were collected through semi-structured interviews with 20 ecotourism experts and analyzed using thematic analysis with three-stage coding (open, axial, and selective). data validity and reliability were ensured through techniques such as participant review, peer checking, and meticulous documentation of research stages.findings: the initial qualitative analysis identified 176 indicators across seven dimensions and 43 components: ecological intelligence, eco-centric leadership, sustainable synergy, nature-oriented conscience, green innovation, indigenous storytelling, and nature-centric culture. in the delphi phase, 38 indicators were excluded due to implementation complexity, high technology requirements, high costs, or lack of priority for general education. additionally, 24 indicators were merged due to conceptual overlap, resulting in 132 indicators aligned with ecotourism goals (education, conservation, and local participation) and iran’s local conditions (biodiversity, cultural diversity, and infrastructural constraints).conclusion: ecotourism education requires a multidimensional approach that fosters collaboration among government, local communities, academic institutions, and tourism stakeholders. the proposed model can serve as a strategic framework for policymakers, planners, and educational institutions in designing ecotourism training programs in iran.originality/value: this research offers an innovative, localized ecotourism education model for iran, applicable to educational policy, university curricula development, local community empowerment, and enhancing sustainable tourism quality.