دولت، نفت و توسعۀ اقتصادی در ایران(1384 تا 1400)

موضوع توسعه از نیمه دوم قرن بیستم وارد ادبیات سیاسی شد. مطابق نظریه های توسعه این پدیده تابع متغیرهای گوناگون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و بین المللی است. در ایران مباحث نظری توسعه از اوایل دوره قاجار مطرح شد و در انقلاب مشروطه به اوج رسید. در حوزه اجرایی نیز برنامه ریزی برای توسعه از اواخر دهه 1320 شمسی آغاز شد با این حال نارسایی های اقتصادی بیانگر استمرار ناکارآمدی راهبرد توسعه گرایی دولت ها می باشد. اگرچه فرآیند توسعه در ایران تابع عوامل متعدد است اما از 100 سال پیش تا کنون رد پای نفت هم در توسعه و هم در توسعه نیافتگی این کشور قابل مشاهده است. سوال اصلی پژوهش این است که درآمد نفت در سال های 1384 تا 1400 منجر به اتخاذ کدام سیاست های اقتصادی از سوی دولت ها گردید و این سیاست ها چه تاثیری بر شاخص های توسعه داشت؟ روش پژوهش توصیفی -تحلیلی است وچارچوب نظری آن نظریه بلای منابع می باشد. پژوهش حاضر در پی اثبات این فرضیه است که درآمد نفت در این دوره 16 ساله از یک سو به ایجاد اشتغال و کاهش فقر نسبی کمک کرده است و از سوی دیگر از طریق ساز و کارهای «نفرین منابع» موجب افزایش فقر نسبی، افزایش تورم و رشد بی رویه واردات گردیده است. مطابق نتایج به دست آمده: رابطه نفت و توسعه در دوره 16 ساله 1384 تا 1400 تابع گفتمان سیاسی - اقتصادی دولت ها و میزان توانمندی مدیران آنها بوده است؛ در سال های 1384 تا 1392 دولت درآمد نفت را در راستای کاهش نابرابری به کار گرفت اما این سیاست مستلزم تزریق نقدینگی به بازار بود لذا باعث افزایش تورم گردید اما در سال های 1392 تا 1400 دولت درآمد نفت را به گونه ای مدیریت کرد که حاصل آن مهار مقطعی تورم بود و این سیاست به رکود تولید و افزایش نابرابری منجر گردید.

government، oil، and economic development in iran (2005-2011)

the issue of development entered political literature in the second half of the twentieth century. according to development theories، this phenomenon is subject to various political، economic، cultural and international variables. in iran، theoretical discussions of development were raised since the early qajar period and reached their peak in the constitutional revolution. in the executive sphere، development planning began in the late 1320s. however، economic failures indicate the continued inefficiency of the governments' development-oriented strategy. although the development process in iran is subject to numerous factors، the footprint of oil has been visible in both the development and underdevelopment of this country since 100 years ago. the main question of the research is which economic policies did oil revenues lead to the adoption of by governments in the years 1384 to 1400 and what impact did these policies have on development indicators? the research method is descriptive-analytical and its theoretical framework is the resource scarcity theory. the present study seeks to prove the hypothesis that oil revenue in this 16-year period has helped create employment and reduce relative poverty on the one hand، and on the other hand، through the mechanisms of the resource curse، it has caused an increase in relative poverty، increased inflation، and excessive growth in imports. according to the results obtained: the relationship between oil and development in the 16-year period from 1384 to 1400 has been subject to the political-economic discourse of governments and the level of capability of their managers; in the years 1384 to 1392، the government used oil revenue to reduce inequality، but this policy required injecting liquidity into the market، so it caused an increase in inflation، but in the years 1392 to 1400، the government managed oil revenue in such a way that the result was a temporary containment of inflation، and this policy led to a stagnation of production and an increase in inequality.