بررسی تطبیقی مفهوم آزادی در اندیشه سیاسی شهید مرتضی مطهری و جان استوارت میل

این پژوهش به بررسی تطبیقی مفهوم آزادی از دیدگاه شهید مرتضی مطهری و جان استوارت میل می‌پردازد. مسئله اصلی این است که با وجود نقش محوری آزادی در گفتمان‌های سیاسی مدرن و دینی، برداشت‌ها و حدود آن در این دو منظومه فکری به طور بنیادینی متفاوت است. این تحقیق با هدف واکاوی این تفاوت‌ها و همچنین کشف نقاط اشتراک احتمالی برای امکان گفتگوی بینافرهنگی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد این دو متفکر علیرغم تفاوت‌های بنیادین در مبانی فکری، در برخی وجوه به نتایج مشابهی رسیده‌اند. میل با رویکرد لیبرالیستی، آزادی را حق ذاتی فرد دانسته و تنها محدودیت آن را اصل عدم آسیب به دیگران می‌داند. در مقابل، مطهری با رویکرد اسلامی، آزادی را در چارچوب مسئولیت‌های دینی و اخلاقی تعریف می‌کند. میل در آثار خود بر استقلال فردی و عقلانیت سکولار تاکید دارد، حال آنکه مطهری آزادی را وسیله‌ای برای تکامل معنوی می‌داند. در حوزه سیاسی، میل از دموکراسی لیبرال دفاع می‌کند، درحالی که مطهری بحث مردم سالاری دینی را ارائه می‌دهد. در عرصه اجتماعی، هر دو متفکر اگرچه با مبانی متفاوت، به حقوق زنان توجه ویژه‌ای داشته‌اند. نقطه اشتراک مهم این دو اندیشمند، نقد آنها از جزم‌اندیشی و استبداد فکری است. همچنین هر دو نسبت به پیامدهای مادی‌گرایی افراطی هشدار داده‌اند. میل راه حل را در تقویت عقلانیت انتقادی می‌داند، اما مطهری درمان را در بازگشت به ارزش‌های دینی جستجو می‌کند. این مطالعه نشان می‌دهد که فهم جامع مفهوم آزادی در جهان معاصر نیازمند توجه به هر دو سنت فکری است. به عنوان یافته های پژوهش می‌توان تاکید کرد که اولاً، هیچ‌یک از دو دیدگاه، آزادی را مطلق و نامحدود نمی‌پذیرند، اما معیار و دامنه محدودسازی آن‌ها (اصل آسیب در مقابل ارزش‌های دینی و اخلاقی) کاملاً متمایز است. ثانیاً، علیرغم تفاوت در مبانی، هر دو اندیشه بر نقش غیرقابل انکار آزادی در پیشرفت فرد و جامعه صحه می‌گذارند و این نقطه عزیمتی مهم برای گفت‌وگوهای فلسفی آینده است.

a comparative study of the concept of freedom in the political thought of morteza motahhari and john stuart mill

this study presents a comparative analysis of the concept of freedom from the perspectives of shahid morteza motahhari and john stuart mill. the findings reveal that despite fundamental differences in their intellectual foundations, these two thinkers arrive at similar conclusions in certain aspects. mill, with his liberal approach, considers freedom an inherent right of the individual, limiting it only by the principle of not harming others. in contrast, motahhari, with his islamic approach, defines freedom within the framework of religious and ethical responsibilities.mill emphasizes individual autonomy and secular rationality in his works, whereas motahhari views freedom as a means for spiritual growth. politically, mill advocates for liberal democracy, while motahhari presents the concept of religious democracy. in the social sphere, both thinkers, albeit with different foundations, pay special attention to women's rights. a significant commonality between them is their critique of dogmatism and intellectual authoritarianism. additionally, both warn against the consequences of extreme materialism. mill proposes strengthening critical rationality as a solution, while motahhari seeks the remedy in a return to religious values. this study demonstrates that a comprehensive understanding of freedom in the contemporary world requires attention to both intellectual traditions. a comparative examination of these perspectives can foster constructive dialogue between different cultures and civilizations, offering more balanced solutions to the complex challenges of modern societies.