تحلیل گفتمان سوسیالیسم اسلامی مجاهدین خلق در فرایند انقلاب اسلامی ایران

با توجه به فعالیت سازمان مجاهدین خلق در جریان انقلاب اسلامی، این مقاله به تحلیل گفتمان سوسیالیست اسلامی سازمان مجاهدین خلق در جریان انقلاب اسلامی ایران (1357) با استفاده از  نظریه گفتمان ارنستو لاکلائو و شانتال موفه می‌پردازد. در این راستا،  مقاله حاضر با روش تحلیل گفتمان به بررسی چگونگی بازنمایی و سامان‌دهی مفاهیم و دال‌های کلیدی همچون:  قاط کانونی، انجماد، دقیقه، عنصر، مفصل بندی، دال شناور، دال تهی، دال برتر،  موقعیت سوژه ای و هویت  در گفتمان سوسیالیستی در جریان انقلاب اسلامی ایران می‌پردازد . شیوه‌ گردآوری داده‌‌‌ها در این مقاله اسنادی و منابع آن شامل متون و نوشته‌های دسته اول سازمان، شیوه نمونه‌گیری، نمونه‌گیری هدفمند و تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها کیفی و مبتنی بر مقولات نظری نظریه گفتمان لاکلاو و موفه می‌باشد.بر اساس یافته‌های مقاله، گفتمان مجاهدین چهار بعد اصلی جامعه – اقتصاد، سیاست، فرهنگ و روابط اجتماعی – را عمدتاً از طریق چارچوب مارکسیستی نشان معنی می بخشد. این سازمان اسلام را به عنوان یک پایه اخلاقی و مشروعیت‌بخش به کار می‌برد. اقتصاد به عنوان زیربنا، نظام‌های سیاسی به عنوان روبنا و تضادهای اجتماعی به عنوان موتور تغییرات تاریخی مطرح می‌شوند که همگی برگرفته از نظریه مارکس اما آمیخته با مشروعیت دینی هستند. این گفتمان، سازگاری هویت‌های اسلامی و مارکسیستی را مطرح می‌کند و بیان می‌دارد که یک مسلمان واقعی به طور ذاتی با اهداف انقلابی سوسیالیستی همسو است. این ترکیب به چالش کشیدن دوقطبی‌های بین دین و ایدئولوژی چپ می‌پردازد و تلاش می‌کند هر دو را در زمینه واقعیت‌های اجتماعی-سیاسی ایران بازتعریف کند. نقطه‌ی کانونی این گفتمان مارکسیسم است. دال برتر مارکسیست مسلمان است. این گفتمان به صراحت گفتمان سلطنتی را تحت عنوان ارتجاع و عامل امپریالیسم و نظام سرمایه‌داری نفی می‌کند و سوسیالیسم را به عنوان اسطوره سیاسی و حکومت مطلوب که مورد پذیرش اسلام نیز می‌باشد مطرح می‌کند. در نتیجه عناصر این گفتمان ترکیب از سوسیالیسم و اسلام و یک گفتمان بیناگفتمانی و بینامتنی است.  این گفتمان نمونه بارزی از ترکیب ایدئولوژیکی در ایران در جریان انقلاب است که تلاش می‌کند با قرض عناصری از دیگری گفتمانهای موجود در قلمرو گفتمانیت نظریه انقلابی مارکسیستی را با اصول الهیات اسلامی آشتی دهد.

discourse analysis of the islamic socialism of the mojahedin- e- khalq during the iranian islamic revolution

given the active role of the mojahedin- e- kalgh organization of iran (pmoi) during the islamic revolution, this article analyzes the islamic socialist discourse of the organization during the 1979 iranian revolution using the discourse theory of ernesto laclau and chantal mouffe. adopting a discourse analysis approach, the article examines how key concepts and signifiers—such as nodal points, fixation, moments, elements, articulation, floating signifiers, empty signifiers, master signifiers, subject positions, and identity—are represented and structured within the socialist discourse of the pmoi during the revolution.data collection for this study is based on documentary sources, primarily relying on first-hand texts and writings of the organization the sampling method is purposive, and data analysis is qualitative, grounded in the theoretical categories of laclau and mouffe's discourse theory.according to the findings, the mkhoi's discourse assigns meaning to four key dimensions of society—economy, politics, culture, and social relations—primarily through a marxist framework. the organization employs islam as a moral and legitimizing foundation. the economy is conceptualized as the base, political systems as the superstructure and social contradictions as the driving force of historical change—drawing on marxist theory but infused with religious legitimacy. this discourse posits a compatibility between islamic and marxist identities, arguing that a true muslim is inherently aligned with revolutionary socialist objectives. it challenges the dichotomies between religion and leftist ideology, attempting to redefine both within the sociopolitical realities of iran. the central nodal point of this discourse is marxism, and the master signifier is the muslim marxist. the discourse explicitly rejects the monarchical discourse, framing it as reactionary and an instrument of imperialism and capitalism, while promoting socialism as a political myth and ideal form of governance that is also endorsed by islam.thus, the elements of this discourse reflect a synthesis of socialism and islam, forming an interdiscursive and intertextual framework. this discourse represents a paradigmatic case of ideological hybridity in revolutionary iran, striving to reconcile elements from competing discourses—particularly marxist revolutionary theory and islamic theology.