بررسی تورم در اقتصاد ایران با تاکید بر اثر نهادهای اقتصادی و سیاسی

نرخ‌های بالای تورمی در سطح اقتصاد کلان، موجب نااطمینانی شده و با کاهش سرمایه‌گذاری به کند شدن رشد اقتصادی و در سطح جامعه به بیشتر شدن شکاف توزیع درآمد و ثروت بین دهک‌های درآمدی منتهی می‌شود. توجه به این امر موجب شده است، جلوگیری از افزایش مداوم قیمت‌ها و ثبات در اقتصاد کلان، یکی از خواسته‌های اصلی عاملان اقتصادی باشد. با توجه به اهمیتی که کنترل تورم در پیش‌بینی‌‌پذیرشدن اقتصاد دارد، هدف این مطالعه تحلیل عوامل ایجاد‌کننده تورم به‌وسیله شناسایی بازیگران موثر در ایجاد آن است. برای بررسی این موضوع، در مطالعه حاضر به ارزیابی سهم عوامل موثر بر شاخص ضمنی قیمت تولید ناخالص داخلی در ایران برای دوره زمانی 1400-1352 با استفاده از روش خودرگرسیون با وقفه توزیعی (ardl) پرداخته شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در کوتاه‌مدت و بلندمدت به‌ترتیب شاخص انحصار، مالکیت دولت، رشد شاخص قیمت انرژی، رشد نقدینگی، رشد نرخ ارز، اندازه دولت و شاخص تورم جهانی با شاخص ضمنی قیمت تولید رابطه مثبت و معناداری دارند. همچنین، موجودی انبار و بهره‌وری نیروی کار در کوتاه‌مدت و بلندمدت رابطه منفی با شاخص ضمنی قیمت تولید دارند. در خصوص سهم بیشتر نقدینگی یا نرخ ارز بر تورم، نتایج نشان می‌دهد نرخ رشد ارز در مرحله اول اثر بیشتری بر شاخص ضمنی قیمت تولید دارد، ولی با یک وقفه، اثرگذاری نرخ رشد نقدینگی بر شاخص ضمنی قیمت تولید بیشتر می‌شود. بر‌این‌اساس انتظار می‌رود علاوه‌بر توجه به مدیریت نرخ ارز و نقدینگی، به بهبود رقابت در اقتصاد و میزان مالکیت دولت در کنترل تورم توجه شود.

examining inflation in the iranian economy with emphasis on the impact of economic and political institutions

high inflation rates at the macroeconomic level create uncertainty, which reduces investment, slows economic growth, and increases the income and wealth distribution gap among different income deciles in society. this concern has made preventing continuous price increases and maintaining macroeconomic stability a primary demand of economic agents. considering the importance of controlling inflation to enhance economic predictability, this study aims to analyze the factors contributing to inflation by identifying the key players involved. to examine this issue, the current study evaluates the impact of factors on the implicit price index of gross domestic product (gdp) in iran from 1973 to 2021 using the autoregressive distributed lag (ardl) method. the findings indicate that, in both the short and long terms, the monopoly index, state ownership, energy prices, liquidity, trade-weighted exchange rate, government size, and global inflation index all have a positive and significant relationship with the implicit price index. additionally, inventory levels and labor productivity are negatively related to the implicit price index in both the short and long terms. regarding the relative influence of liquidity versus the exchange rate on inflation, the results show that initially, the growth rate of the trade-weighted exchange rate has a more significant impact on the implicit price index. however, over time, the effect of the liquidity growth rate on the implicit price index becomes more pronounced. therefore, it is expected that, alongside managing exchange rates and liquidity, efforts should also focus on enhancing economic competition and regulating state ownership to control inflation.