شناسایی سازوکارهای بانک‌های تجاری در بحران‌های ارزی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر بحران ارزی سال 1397

نرخ ارز یکی از مهم‌ترین متغیرهای اقتصادی در هر کشوری است. نوسانات در نرخ ارز سبب نوسانات در متغیرهای دیگر اقتصادی می‌شود. ایران باتوجه‌به شرایط و محدودیت‌های همه‌جانبه‌ای که طی این سال‌ها دارد، همواره با نوسانات نرخ ارز مواجه بوده است و بحران‌های ارزی زیادی را طی سال‌های گذشته تجربه کرده است.بحران ارزی دلایل مختلفی ازجمله تحریم، افزایش حجم نقدینگی، کاهش تولید ناخالص داخلی، سفته‌بازی و... می‌تواند داشته باشد. بانک‌ها می‌توانند اثرگذاری بالایی بر روی بازار ارز داشته باشند. سازوکارهای اثرگذاری بانک‌های تجاری در زمان بحران بر بازار ارز ایران در این پژوهش بررسی شده است. پژوهش حاضر یک پژوهش کیفی است و از منظر هدف کاربردی می‌باشد. شیوه گردآوری داده‌ها مصاحبه خبرگانی و مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای کتب، مقالات، گزارش‌ها و سایت‌های با محتوای مرتبط با موضوع پژوهش است. بدین‌ترتیب با بررسی منابع پژوهش و به روش تحلیل مضمون؛ سازوکارهای بانک‌های تجاری کشور در طی بحران‌های ارزی کشور با تاکید بر بحران ارزی سال 1397، در دو بُعد منفی و مثبت احصا و تبیین شده‌اند. سازوکارهای منفی به شرح؛ عملیات سفته‌بازانه، افزایش حجم نقدینگی کشور، پول‌شویی، خروج ارز از کشور، تخلف در تخصیص ارز بانک مرکزی، ناتوانی در جذب سپرده ارزی، عدم اعطای تسهیلات به بخش تولید یا انحراف تسهیلات اعطایی به بخش تولید، مطالبات غیرجاری، بنگاه‌داری و سرمایه‌گذاری در دارایی ثابت و ناکارآمدی در بانکداری بین‌الملل است و سازوکارهای مثبت به شرح؛ رعایت محدودیت تراکنش مالی، پیش‌بینی بحران و ذخیره دارایی ارزی برای مهار بحران، مهار بحران از طریق صرافی‌های بانکی و تسهیل نقل‌وانتقالات بین‌المللی می‌باشد که از بانک‌ها از این طریق در بحران‌های ارزی نقش ایفا کرده‌اند.

identifying the mechanisms of commercial banks in the currency crises of the islamic republic of iran, emphasizing on the 2018 (1397) currency crisis

the exchange rate is one of the most significant economic variables in any country. fluctuations in the exchange rate lead to changes in other economic variables. due to the comprehensive conditions and restrictions that iran has faced over the years, it has constantly been exposed to exchange rate volatility and has experienced numerous currency crises in the past years.currency crises can arise from various factors, including sanctions, an increase in money supply, a decline in gross domestic product (gdp), speculation, and more. banks can have a significant impact on the foreign exchange market. this research examines the mechanisms through which commercial banks influence iran’s foreign exchange market during times of crisis. this study is qualitative and applied in nature. data collection methods include expert interviews and document analysis, including books, articles, reports and relevant websites. through a thematic analysis of research sources, the mechanisms of commercial banks during the country’s currency crises, with a focus on the 2018 (1397) crisis, have been identified and explained in both negative and positive dimensions. negative mechanisms include speculative operations, an increase in the country’s money supply, money laundering, capital flight, irregularities in central bank currency allocation, failure to attract foreign currency deposits, lack of credit extension to the production sector or misuse of production sector loans, non-performing loans, asset hoarding, and inefficiencies in international banking. positive mechanisms include adhering to financial transaction restrictions, forecasting crises and reserving foreign assets to manage the crisis, crisis mitigation through bank-affiliated exchange bureaus, and facilitating international transfers, all of which demonstrate the role banks play during currency crises.