نقش‌ و جایگاه بریکس پلاس brics-plus در اقتصاد جهانی و فرصت‌های پیش‌روی ایران

مشارکت در همگرایی‌ها و همکاری با اقتصادهای صنعتی نوظهور در ابعاد اقتصادی، سرمایه‌گذاری و تجارت، با توجه به رشد پُرشتاب و نقش‌آفرینی این کشورها در تعاملات جهانی، می‌تواند منافع اقتصادی و غیراقتصادی متقابلی را برای ایران، به‌عنوان عضو جدید گروه بریکس پلاس، به ارمغان آورد. مطالعه‌ حاضر در پی آن است تا در چهارچوب «منطقه‌گر‌ایی جدید» در پاسخ به این پرسش‌ها که عملکرد گذشته بریکس چگونه بوده و دورنمای اقتصاد و تجارت درون‌منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای گروه بریکس پلاس به چه صورت قابل تصور است و اینکه وضعیت ایران در برخورداری از عضویت در بریکس چگونه می‌تواند رقم بخورد؟ طی ربع قرن شکل‌گیری بریکس، تجارت اعضای گروه در چهارچوب نظری منطقه‌گرایی، منجر به ایجاد تجارت یا انحراف‌تجارت در پی داشته است؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، در بُعد روشی این مقاله از معیارهای «همگنی شاخص‌های اقتصادی» و «درجه همگرایی تجارت» استفاده شده است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد، همگونی‌ و تجانس تولید و درآمد سرانه کشورهای بریکس طی دوره مطالعه به‌طور معناداری بهبود یافته است. هرچند سهم صادرات درون‌گروهی بریکس هنوز در سطح نازلی است، لیکن روند این شاخص‌ها بعد از شکل‌گیری بریکس روبه فزونی است. افزایش شاخص شدت صادرات ایران با بریکس (عمدتاً چین) نه تنها با تغییرات در صادرات جهانی ایران همسو نبوده، بلکه منجر به کاهش سهم ایران از صادرات جهانی شده است (انحراف تجارت). اگرچه همگرایی مشهودی میان اهداف گروه بریکس و سیاست خارجی ایران وجود دارد و منطقاً قرارگرفتن در کنار قدرت‌های نوظهور، می‌تواند قدرت چانه‌زنی ایران در صحنه روابط بین‌المللی را افزایش دهد، اما لازمه بهره‌مندی از منافع اقتصادی، رفع تحریم‌ها و فراهم‌شدن زیرساخت‌های لازم اقتصادی و تجاری برای تعاملات اقتصادی مطلوب است. گفتنی است ایران به‌دلیل انزوا از غرب، به‌ویژه از ایالات‌متحده، سیاست‌هایی را با اهداف کاهش تحریم‌های اقتصادی، تمرکز بر دستیابی به خودکفایی، سیاست جایگزینی و تغییر جهت به‌سمت کشورهای شرقی برای اطمینان از تاب‌آوری اجرا کرده است. ایران با وجود تحریم‌ها، ثبات اقتصادی نسبی را حفظ کرده است، اما به‌دلیل محدودشدن سرمایه‌گذاری‌های جدید، با خطرهای دورافتادن از صنعت و پیری زیرساخت‌ها مواجه است. ایران با مشارکت در همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه، تقویت روابط با چین و روسیه، و پیوستن به بلوک‌بندی‌های نظیر بریکس با هدف جذب سرمایه‌گذاری تشکیل اتحادهای جدید و مقابله با تحریم‌ها از طریق ابتکارهای مشترک با چین و روسیه و تلاش برای دلارزدایی و توسعه نظام‌های‌مالی جایگزین توانسته به منطقه‌گرایی جدید دست یابد. منطقه‌گرایی جدید با رویکرد منعطف و چندوجهی برای خنثی‌سازی آثار منفی تحریم‌ها و انزوای دیپلماتیکی با بهره‌گیری از مزایای همکاری منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، اجتناب‌ناپذیر است. ‌با بریکس پلاس، افزایش صادرات نفت به کشورهای عضو به‌خصوص چین، جذب سرمایه‌گذاری، افزایش گردشگری و کاهش هزینه‌های زنجیره تامین برای ایران امکان‌پذیرتر شده است. بریکس فرصت‌های بیشتری را برای ایران فراهم می‌کند تا سبد ارزی را متنوع سازد.

the role and position of brics-plus in the global economy and iran’s future opportunities

participation in convergences and cooperation with emerging industrial economies in economic, investment and trade dimensions, can bring mutual economic and non-economic benefits to iran. the present study seeks to answer these questions by using the theoretical framework of ®ional convergences&, what was the past performance of brics and how can the prospect of intra/extra-regional trade and economy of the brics be imagined and the situation of iran in enjoying how can membership in brics be achieved? during the quarter century of the formation of brics, has the trade of the members of the group led to the creation of trade or the deviation of trade in the framework of convergence literature? to answer these questions, in the methodological aspect, the criteria of &homogeneity of economic indicators& and °ree of trade convergence& have been used. the study results show that the uniformity of per capita income of brics has improved significantly during the study period. although the share of intra-group exports is still at a low level, the trend of this index is increasing after the formation of brics. although there is an obvious convergence between the goals of the brics and iran’s foreign policy, and being logically placed next to the emerging powers can increase iran’s bargaining power in the arena of international relations, but it is necessary to benefit from economic benefits, remove sanctions and provide the necessary economic and trade infrastructure for establishing economic interactions is desirable.