ارزیابی توسعه عادلانه در اقتصاد ایران با رویکرد شاخص‌های چند بعدی(فقر چند بعدی و شاخص ترکیبی عدالت)

هفت دهه تاریخ توسعه پس از جنگ جهانی دوم ، با تحول ادراک مفهوم توسعه همراه بوده است. شاید مهم‌ترین تحول در مفهوم توسعه تغییر از مفهوم صرفاً رشد اقتصادی به تحولی ساختاری و کیفی است که ضمن بهبود ابعاد درآمدی و غیر درآمدی رفاه، از پایداری و نیز توزیع عادلانه برخوردار باشد. به منظور ارزیابی توسعه عادلانه در اقتصاد ایران از شاخص‌های چند بعدی استفاده شده است. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد روند شاخص فقر چند بعدی در مناطق روستایی در طی سال‌های مورد بررسی کاهشی بوده که این کاهش به منزله کاهش وسعت و شدت فقر چند بعدی در طی سال‌های مورد مطالعه در مناطق روستایی است. در خصوص مناطق شهری این شاخص دارای روند نوسانی می باشد لیکن از سال 1387 به بعد به طور متوسط روند این شاخص صعودی بوده که علت آن می‌تواند تورم‌های بالا، رکود و بروز تحریم‌ها باشد. از سوی دیگر، محاسبه شاخص ترکیبی عدالت اجتماعی اروپا نشان می‌دهد شاخص در بازه 1380 تا 1398 با روند صعودی روبرو بوده است و در نهایت نمره کل از حدود 4.72 در سال 1380 به 7.32 در سال 1398 رسیده است. اگر چه روند این شاخص بهبود شاخص ترکیب عدالت اجتماعی در ایران را نشان می‌دهد اما روند نزولی در بازار کار و بخش‌های اجتماعی سلامت و عدالت بین نسلی نگران کننده به نظر می‌رسد. اهمیت این مسئله در آسیب هایی است که از جانب شوک های ارزی و تحریم های اقتصادی به همه افراد جامعه به خصوص قشرهای ضعیف و کم درآمد در توسعه فراگیری وارد می شود و دستاوردهای مثبت عملکردی کشور در حوزه عدالت اجتماعی (یعنی کاهش فقر و بهبود جزئی گروه های آسیب پذیر)نیز در معرض خطر قرار می گیرد.

evaluating fair development in iran’s economywith the approach of multi-dimensional indicators (multi-dimensional poverty and the combined index of justice)

7 decades of development history after the second world war have been associated with the evolution of the concept of development. perhaps the most important change in the concept of development is the change from the concept of economic growth to a structural and qualitative change that improves the income and non-income aspects of well-being, and has stability and fair distribution. in order to evaluate fair development in iran’s economy, multi-dimensional indicators have been used. the results of the surveys show that the trend of the multidimensional poverty index in rural areas during the years under review was a decrease, which means that the extent and severity of multidimensional poverty decreased during the years under study in rural areas. regarding the urban areas, this index has a fluctuating trend, but since 2007, the average trend of this index has been upward, which can be caused by high inflation, recession and the occurrence of sanctions. on the other hand, the calculation of the composite european social justice index shows that the index faced an upward trend between 2001 and 2019, and finally the total score reached 7.32 in 1398 from about 4.72 in 1380. although the trend of this index shows the improvement of the social justice composition index in iran, the downward trend in the labor market and the social sectors of health and intergenerational justice seems worrying.