خوانش کنش‌گری دوبارۀ کالینگوود؛ در تحلیل روش‌شناسی پوزیتیویستی عقّاد، با تکیه بر کتاب ابونواس

عباس محمود عقّاد، از جمله پیش‌آهنگان ادبیات معاصر مصر و از چهره‌های مهم و تاثیرگذار روشنفکری جهان عرب است که در کسوت منتقد ادبی، در باب نسبت‌سنجی سنّت و جهان جدید بسیار اندیشیده است. این مقاله حاصل مطالعه‌ای، با عنایت به کتاب ابونواس، در باب ماهیت رویکرد نقادانه عقّاد است که طبق فرضیه آغازین، با سنت پوزیتیویستی فروید همگرایی و همخوانی دارد. از این رو، در سطور پیش رو می‌کوشد ابتدائا تلقیِ خود را از تئوری کنشگری دوبارۀ کالینگوود، صورتبندی کند. سپس در پرتو آرای زیگموند فروید، ضمن تقریر و تنقیح سویه‌های نقد روانشناختی عقاد و پیش‌فرض‌های نهفته در دل این سویه‌ها که بر اساس آنها به نقد اشعار ابونواس پرداخته، به تحلیل آنها نیز همت می‌گمارد. از این رو، بحثی صرفا ادبی نیست؛ یعنی در آن از خواص و ویژگی‌های ادبی نقد سخنی به میان نمی‌آید، بلکه صبغۀ فلسفی دارد و معرفت‌بخشی و عینیت گزاره‌های ادبی را مفروض می‌پندارد. در پایان آنچه حاصل می‌شود بیانگر این است که رویکرد نقدی عقّاد، از نظرگاه‌های روش‌شناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی، به دلیل پاره‌ای چالش‌های مغالطه‌آمیز فلسفی، علیرغم اقبال ویژه به آن در جهان معاصر، کاربست آن در حوزه نقد ادبی چندان موجّه نیست. چه رسد به اینکه مبنای ارزش‌داوری اخلاقی نیز قرار گیرد. از این رو، ایدۀ کنشگری دوبارۀ کالینگوود را به عنوان مدل پیشنهادی، جهت فهم عمیق‌تر لایه‌های زیرین و پنهان زندگی شعراء، ارائه می‌دهد.

reading of collingwood's reaction; in the analysis of akkad's positivist methodology, relying on the book of abu nuwas

abbas mahmoud akkad is one of the forerunners of contemporary egyptian literature and one of the important and influential intellectual figures of the arab world who, in the guise of a literary critic, has thought a lot about the comparison between tradition and the new world. this article is the result of a study regarding the nature of akkad's critical approach, according to the initial hypothesis, with the positivist tradition of freud. therefore, in the following lines, he tries to formulate his perception of collingwood's theory of re-activism. then, in the light of sigmund freud's opinions, while explaining and correcting the strains of akkad's psychological criticism and the presuppositions hidden in the heart of these strains, based on which he criticizes abu nawas's poems, he tries to analyze them as well. hence, it is not a purely literary discussion; that is, there is no mention of the literary properties and characteristics of criticism, but it has a philosophical tone and assumes the knowledge-giving and objectivity of literary propositions. in the end, what is obtained shows that the critical approach of akkad, from the methodological, epistemological and anthropological points of view, due to some philosophical fallacy challenges, despite its special popularity in the contemporary world, its application in the field of literary criticism is not justified. let alone be the basis of moral value judgment. therefore, it presents collingwood's idea of activism again as a proposed model for a deeper understanding of the underlying and hidden layers of poets' lives.