تحلیل سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران با تاکید بر نقش عوامل بازدارنده

با توجه به نقش مهم و موثر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر رشد و توسعه اقتصادی کشور و پیامدهای نامطلوبی که تحت شرایط تحریم در ابعاد مختلف بر این بخش از اقتصاد کشور وارد آمده است، هدف پژوهش حاضر تحلیل سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران با تاکید بر عوامل بازدارنده طی دوره زمانی 1369 الی 1400 است. بدین منظور ابتدا حجم اقتصاد سایه به روش میمیک و نااطمینانی شاخص فلاکت و نااطمینانی نرخ ارز حقیقی به روش آرچ و گاچ محاسبه شد و سپس الگوی پژوهش بر اساس رهیافت خود رگرسیون با وقفه‌های توزیعی برآورد گردید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که افزایش یک‌درصدی در نسبت اقتصاد زیرزمینی به تولید، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را در سطح اطمینان 90 درصد به میزان 0.31 درصد افزایش می‌دهد؛ همچنین افزایش یک‌درصدی در آزادی تجاری، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را در سطح اطمینان 90 درصد به میزان 1.81 درصد بهبود می‌بخشد. علاوه بر این افزایش یک‌درصدی در سرمایه انسانی و تحقیقات نیز سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را به میزان 0.64 درصد در سطح اطمینان 90 درصد افزایش می‌دهد. کاهش یک‌درصدی در متغیرهای نااطمینانی نرخ ارز حقیقی و نااطمینانی شاخص فلاکت نیز در سطح اطمینان 95 درصد به‌ترتیب سبب افزایش 0.32 و 1.96 درصدی در سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی می‌شود. علاوه بر این کاهش یک‌درصدی در شاخص کنترل فساد نیز در سطح اطمینان 95 درصد، افزایش 0.22 درصدی در سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را به دنبال دارد؛ بنابراین برای افزایش قدرت جذب کشور در جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، پیشنهاد می‌شود که زیرساخت‌های اولیه مورد نیاز ایجاد شوند و جریان سرمایه خارجی برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های فیزیکی و اجتماعی تشویق گردند. همچنین لازم است در پویایی و کارآمدی سیستم مالی کشور اقدام موثر صورت گیرد، مشوق‌های مالیاتی معمول گردد و ثبات اقتصادی بر کشور حاکم و بهره‌وری و مهارت نیروی انسانی کشور از راه آموزش‌های مناسب افزایش یابد.

analysis of foreign direct investment in iran: the role of inhibiting factors

foreign direct investment (fdi) plays a crucial role in the economic growth and development of countries. however, in iran, sanctions have significantly impacted fdi across various dimensions. this research aims to analyze fdi in iran, emphasizing the inhibiting factors during the period of 1369 to 1400 (1990 to 2021). using the mimic method, we calculated the volume of the shadow economy, and the arch and garch methods were employed to determine the uncertainties of the distress index and the real exchange rate. the autoregressive distributed lag (ardl) model with structural breaks was used to estimate the research model. the findings indicate that a one percent increase in the ratio of the underground economy to production raises fdi by 0.31 percent at a 90 percent confidence level. similarly, a one percent increase in trade freedom improves fdi by 1.81 percent, and a one percent increase in human capital and research boosts fdi by 0.64 percent, both at a 90 percent confidence level. additionally, a one percent decrease in the uncertainties of the real exchange rate and the distress index increases fdi by 0.32 percent and 1.96 percent, respectively, at a 95 percent confidence level. moreover, a one percent decrease in the corruption control index results in a 0.22 percent increase in fdi at a 95 percent confidence level. to enhance the country’s attractiveness for fdi, it is recommended to develop the necessary infrastructure and encourage foreign capital investment in both physical and social infrastructure. furthermore, effective measures should be taken to improve the dynamics and efficiency of the financial system, promote tax incentives, increase economic stability, and enhance the productivity and skills of the workforce through appropriate training.