کارکرد عرف در دادگاه‌های کیفری از گذر مطالعۀ هیئت منصفه با نگاهی به جایگاه این نهاد در قانون اساسی برخی کشورها

عرف از منابع قانون‌گذاری در نظام عدالت کیفری است که در مرحلۀ کیفرگذاری و گاه جرم‌زدایی یا اصرار بر تغییر ارزش‌های موجود، جامعه را وادار به واکنش کرده و به‌مثابۀ بیانگر وجدان عمومی جامعه در کیفرگزینی (مرحلۀ دادگاه) و کیفردهی (اجرای محکومیت کیفری) مداخله می‌کند. قانون‌گذار در بسیاری مقررات کیفری، با بیان واژگانی از قبیل «نوعاً»، «عرفاً»، «عادتاً» و عباراتی مانند«افکار عمومی»، «عفت عمومی» و «اذهان عمومی»، کارکرد و نقش عرف را پذیرفته، گرچه راهکار و معیار مشخصی برای تعیین مصادیق عرف در حقوق کیفری دیده نشده است. پرسش اصلی نوشتار حاضر، چگونگی و چرایی مشارکت موثر عرف در حقوق کیفری است. مقاله بر آن است تا با پاسخ‌دهی به پرسش فوق در حوزۀ واژگانی که تعریف و تحدید شرعی و قانونی ندارند، با بررسی مبانی نظری موردقبول و بررسی تطبیقی هیئت‌منصفه، با توجه به قانون هیئت‌منصفه در ایران (1382) و آیین‌نامۀ مربوط، لزوم تشکیل هیئت‌منصفه در تعیین مصادیق جزایی را راهکار عملی مداخلۀ عرف به‌مثابۀ روشی توانمند در نظام عدالت کیفری پیشنهاد نماید، تا در راستای آموزه‌های سیاست جنایی مشارکتی، از اعضای جامعۀ مدنی در دادرسی‌ها استفاده شود.در این راستا، با مطالعۀ تطبیقی جایگاه هیئت‌منصفه در قانون اساسی برخی از نظام‌های حقوقی، رویکردشان به این مقوله نیز اجمالاً بررسی شده و این نتیجه حاصل شده که در قانون اساسی کشور های متعدد، حضور هیئت‌منصفه ضروری دانسته شده و حتی در کشورهایی که این نهاد در قانون اساسی آن‌ها پیشنهاد نشده، در نظام قضایی آن‌ها حضور هیئت‌منصفه مشاهده می‌شود.

the function of custom in criminal courts through the study of the jury with a look at the position of this institution in the constitutions of some countries

custom is a source of legislation in the criminal justice system that forces society to react at the stage of sentencing and sometimes decriminalization or insisting on changing existing values; it intervenes as an expression of the public conscience of society in sentencing(court stage)and sentencing(execution of criminal conviction). in many criminal instances, the legislator has accepted the function and role of custom by expressing words such as typically, customarily, habitually and phrases such as public opinion, public decency and public mind; although no specific solutions have been seen for it in criminal law. the main question of the present article is how and why customary law is effective in criminal law. the article aims to answer the above question in the field of terms that do not have a sharia or legal definition and limitation, by examining the accepted theoretical foundations and comparative study of the jury, considering the jury law(2003) and the relevant regulations, and to propose the necessity of forming a jury in determining criminal cases as a practical solution for customary intervention as a powerful method in the criminal justice system, so that members of civil society can be used in trials in line with the teachings of participatory criminal policy. in this regard, by comparing legal systems, their approaches to this category are also briefly examined.