زبان، قدرت و حقوق عمومی: مطالعۀ تطبیقی سیاست‌های زبانی و مشروعیت نهادی

در سپهر حقوق عمومی، زبان نه‌‌فقط ابزار انتقال معنا، بلکه بنیانی پنهان برای توزیع قدرت، ساخت دولت و بازتولید مشروعیت است. این مقاله با رویکردی فلسفی – تطبیقی، به بازاندیشی در نسبت درهم‌تنیدۀ زبان، قدرت و نظم حقوقی می‌پردازد؛ نسبتی که در سیاست‌های زبانی دولت‌ها، در شکل‌ دادن به زبان رسمی و در مرزگذاری میان امر قانونی و امر اجتماعی تبلور می‌یابد. در این تحلیل، زبان به‌مثابۀ نهاد نمادین مشروعیت‌ساز در حقوق عمومی نگریسته می‌شود؛ امری که هم‌زمان حامل سلطه و امکان است. با تمرکز بر سه نظام حقوقی ایران، سوئیس و بلژیک، نشان داده می‌شود که چگونه معماری زبانی دولت، نه‌‌فقط بیانگر سیاست‌های فرهنگی، بلکه مولفه‌ای بنیادین در نظم سیاسی و اعتماد نهادی است. در ایران، تمرکز زبانی دولت بر فارسی، بی‌آنکه بستر کامل مشارکت‌پذیر گروه‌های زبانی دیگر را فراهم کند، می‌تواند به حاشیه‌نشینی نمادین و سایش مشروعیت بینجامد؛ درحالی‌که در الگوهای سوئیس و بلژیک، زبان به‌عنوان کنش حقوقی و سازوکار توزیع نمادین قدرت، در بستری چندلایه بازتنظیم می‌شود. مقاله با تلفیق اندیشه‌های بوردیو، هابرماس و لسیگ، بر این گزاره تاکید می‌کند که زبان رسمی، خود یک نهاد است، نه صرفاً ابزاری ارتباطی و در قلب معماری مشروعیت حقوقی جای دارد. این بازخوانی زمینه‌ای برای بازاندیشی در سیاست‌های زبانی ایران فراهم می‌کند؛ سیاست‌هایی که اگر همچنان در افق تک‌صدایی بمانند، ظرفیت‌های هم‌بستگی سیاسی را کاهش خواهند داد.

language, power, and public law: a comparative study of language policies and institutional legitimacy

in the domain of public law, language is not merely a vehicle of communication but a latent foundation of power distribution, state formation, and institutional legitimacy. this article undertakes a philosophical-comparative inquiry into the intricate relationship between language, power, and public order; a relationship crystallized in state language policies, the configuration of official languages, and the boundary-making between the legal and the social. language is here theorized as a symbolic institution of legitimation, simultaneously a vector of domination and of possibility. through an in-depth study of three legal systems, namely iran, switzerland, and belgium, the article explores how state linguistic architectures are not mere cultural instruments, but constitutive elements of political trust and public legitimacy. in iran, the state's exclusive reliance on persian, absent meaningful inclusion of other linguistic groups, risks symbolic marginalization and erosion of institutional credibility. in contrast, the swiss and belgian models reveal how language, as a legal act and symbolic regulator, is restructured within layered and pluralistic frameworks. drawing on bourdieu, habermas, and lessig, the article posits that the official language is itself a legal institution—central to the architecture of legitimacy. this reconceptualization invites a critical rethinking of iran’s language policies, cautioning that continued monolingualism may undermine the very conditions of political cohesion.