بررسی پاره ‏ای از عوامل موثر بر بروز احساس آنومی: آزمون تئوری آنومی مرتون (مورد مطالعه: دانش‏آموزان دبیرستان‏های پسرانه شهر اهواز)

هدف: پژوهش حاضر با هدف آزمون تئوری آنومی مرتون (1968) صورت گرفت. در این پژوهش سعی بر این بود که برخی از مفاهیم کلیدی تئوری مرتون که کم‌تر در پژوهش­های داخل و خارج مورد توجه قرار گرفته­اند در مدلی نظری و در قالب هشت فرضیه که از تئوری مرتون استخراج شده بودند مورد آزمون قرار گیرند.روش: پرسش‌نامه­ی تهیه‌شده تشکیل‌شده از مقیاس­های پایگاه اجتماعیاقتصادی در دو بعد عینی و ذهنی، مقیاس احساس آنومی (بی‌هنجاری)، مقیاس آرزومندی به اهداف توفیق­آمیز و مقیاس فرصت ادراک‌شده بود. هم‌چنین نمرات حاصل از تفریق فرصت ادراک‌شده از آرزومندی­ها به‌عنوان نمرات شکاف در پژوهش حاضر به‌عنوان یک متغیر کلیدی مورد استفاده قرار گرفت. پرسش‌نامه­ی مذکور در بین 480 نفر از دانش­آموزان پسر دبیرستانی و پیش­دانشگاهی شهر اهواز با روش نمونه­گیری خوشه­ای چند مرحله­ای در بین 9 مدرسه توزیع شد و 467 پرسش‌نامه جهت تحلیل نهایی باقی ماند.نتایج: یافته­ها نشان دادند که پایگاه اجتماعیاقتصادی در هر دو بعد اگرچه با احساس آنومی هم‌بستگی دارد اما در معادله­ی رگرسیون اثر معناداری ندارد و از طریق شکاف آرزومندیفرصت و محرومیت نسبی بر آنومی اثر غیرمستقیم دارد. هم‌چنین مشخص شد که شکاف آرزومندیفرصت هم اثر مستقیم معنادار و هم اثری غیرمستقیم از طریق احساس محرومیت نسبی بر احساس آنومی دارد. زمانی که کلیه­ی متغیرهای پژوهش در یک معادله‌ی رگرسیون وارد ­شدند و اثر آن­ها بر آنومی بررسی شد، اثر محرومیت نسبی، شکاف آرزومندی فرصت و فرصت ادراک‌شده (که همگی آثار پایگاه اجتماعیاقتصادی‌اند) معنادار بود. هم‌چنین یافته­هایی در مورد اثرات تک­تک شکاف­ها به‌دست آمد.نتیجه­گیری: این پژوهش را می­توان اولین پژوهش جامع پیرامون آزمون نظریه­ی مرتون با تآکبد بر رویکرد شکاف در ایران دانست. هم‌چنین در این پژوهش مفهوم شکاف آرزومندیفرصت با منطق مرتون بسط داده شد و ورای حوزه­های صرفاً اقتصادی طرح شد. درمجموع یافته­های این پژوهش تئوری آنومی مرتون را مورد تآیید قرار داد.

A test of Merton’s anomie theory The case of Ahvaz male high school students

The purpose of this paper is testing Merton’s Anomie theory (1968). It is focused on some key concepts in Merton’s anomie theory, which researchers pay less attention to them. We have extracted eight hypotheses from Anomie theory and attempted to test among a sle of male adolescences in Ahvaz South of Iran.We surveyed a sle of 480 male students in nine high schools to gather needed data using a selfreport questionnaire. The questionnaire measured objective and subjective socioeconomic status, relative deprivation, and aspirations, perceived opportunities, the gap between aspirations and perceived opportunities and finally feeling of anomie. Results show that socioeconomic status in both dimensions is significantly correlated with feeling of anomie, but its effect in regression equation on feeling of anomie is insignificant. Our findings suggest that SES has an indirect effect via aspirationopportunity gap and relative deprivation on feeling of anomie. The effect of relative deprivation is significant which is affected by aspirationopportunity gap. Step by step regression shows that aspirationopportunity gap, perceived opportunity and relative deprivation have greatest effect on feeling of anomie, respectively. The effect of other variables seems unimportant. Our theoretical model is tested by standardized regression coefficient (path analysis). Also, we found significant relationships between each gaps per aspiration and perceived opportunity. This is the first comprehensive study to test Merton’s Anomie theory in Iran. According to the logic of Merton’s theory, aspirationopportunity gaps can be extended beyond the purely economic dimensions.