بررسی روابط بینامتنی افسانۀ ساری گَلین آذربایجان با حکایت شیخ صنعان عطار

هدف: این پژوهش در پی تحلیل معنایی و مضمونی ترانۀ ساری گلین آذربایجان و افسانۀ عاشقانۀ مرتبط با آن و تبیین جایگاه بینامتنی آن بر پایۀ نظریۀ بینامتنیت ژرار ژنت با حکایت شیخ صنعان عطار است تا ضمن بررسی تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو داستان، به دریافت شایسته‌تر ترانۀ ساری گلین دست یابد. بررسی بینامتنی برای شناخت پیشینه و نقد متون ادبی یا هنری و نیز تشخیص اصالت و خلاقیت آن‌ها بسیار موثر است. در این پژوهش چنانچه ترانۀ ساری گلین آذربایجان و افسانۀ عاشقانه‌‌ای که پیرامون آن وجود دارد به صورت تطبیقی و بینامتنی با اثر ادبی حکایت شیخ صنعان عطار مورد بررسی قرار گیرد می‌تواند نکات و وجوه تازه‌ای دربارۀ این اثر فراهم کند و سبب درک عمیق‌تر و فهم بهتر ترانۀ ساری گلین شود.روش: روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی_تحلیلی و شیوۀ تجزیه و تحلیل اطلاعات به صورت کیفی است. در این پژوهش ابتدا برای کسب اطلاعات در مورد ترانۀ ساری گلین با تعدادی از اساتید و پژوهشگران در زمینۀ موسیقی فولکلوریک آذربایجان مصاحبه و بعد از آن به روش کتابخانه‌ای در خصوص حکایت شیخ صنعان عطار و مبانی نظری، اطلاعاتی گردآوری شده و سپس با تکیه بر نظریۀ بینامتنیت ژرار ژنت تحلیل درون‌مایه و شخصیت‌ها و کنش‌های این دو متن انجام می‌گیرد.یافته‌ها: شخصیت‌های اصلی و رویدادهای این دو، از قبیل عشق یک مسلمان به دختری مسیحی، شروط ازدواج و روی برگرداندن از اسلام و چوپان شدن عاشق، پایان زندگی دختر مسیحی از فراق یار، نشان دهندۀ شباهت مضمونی بسیار بینشان می‌باشد؛ مضمونی که بیان کنندۀ عشقی ناکام و دلداگی پرشوری است. شخصیت‌پردازی‌های افسانۀ ساری گلین که آشکارا از شخصیت‌های حکایت شیخ صنعان عطار بهره گرفته و مردی مسلمان دلباختۀ دختری مسیحی می‌شود و نیز مضمون دقیق و مشترک عشقی که مسائل دینی مخل و بازدارندۀ آن است و ناکامی در وصالش ریشه در باورهای دینی دارد و همچنین شرط سخت گذر از اسلام برای رسیدن به معشوق که عینا از حکایت شیخ صنعان عطار گرفته شده است ایضا جان سپردن دختر ترسا از فراق حق‌تعالی و مرگ ساری گلین از فراق یار و دل‌شکستگی و غم عشق این جهانی که اختلاف در روایت فرجام دختر مسیحی با توجه به اینکه در بینامتنیت صریح متن دوم نسبت به متن اول تفاوت‌هایی دارد و تشابه و تاکید بر پایان زندگی دختر مسیحی در هر دو حکایت است؛ رابطۀ بینامتنی صریح را بین تمامی این موارد برقرار می‌کند. همچنین چوپانی گلۀ بره در افسانۀ ساری گلین می‌تواند نشانه و اشاره‌ای به خوک‌رانی در حکایت شیخ صنعان عطار باشد که بخشی از بینامتنیت ضمنی است.نتیجه‌گیری: در نهایت این بررسی بینامتنی روشن کنندۀ تاثیرپذیری افسانۀ ساری گلین آذربایجان از حکایت شیخ صنعان عطار و سبب درک بهتر ترانۀ ساری گلین شد و به نظر می‌رسد افسانۀ ساری گلین در واقع، روایتی عامیانه از حکایت شیخ صنعان عطار است

exploring intertextual relationships between the legend of sari galen in azerbaijan and the tale of sheikh san'an attar

purpose- the aim of this study is to analyze the thematic and structural similarities between the azerbaijani folk song sari galin and the romantic legend of  sheikh san'an based on the theory of its intertextuality and elucidation of the intertextuality concept by gérard genette through the narrative of attar's story. by examining the differences and similarities between these two narratives, this study seeks to achieve a deeper understanding of the sari galin folk song. intertextual analysis is highly effective for understanding the background, critiquing literary or artistic texts, as well as discerning their authenticity and creativity. in this research, if the azerbaijani folk song sari galin can be comparatively and intertextually examined with the literary work of attar's narrative, it may provide fresh insights and facilitate a better comprehension of the sari galin song.methodology- the present research is descriptive-analytical and employs qualitative data analysis. initially, interviews were conducted with several scholars and researchers in the field of azerbaijani folklore music to gather information about the sari galin folk song. subsequently, information was collected through library research on attar's narrative and theoretical foundations. then, relying on gérard genette's theory of intertextuality, the analysis focused on the themes, characters, and actions of both narratives. the text was examined to identify similarities and differences.findings- the main characters and events in both narratives, such as the love between a muslim man and a christian girl, marriage conditions, apostasy from islam and becoming a shepherd out of love, the tragic end of the christian girl's life due to separation from her lover, demonstrate significant thematic similarities, portraying an unfulfilled love and intense sorrow. the characters of the legend of sari galin, who openly uses the characters of the story of sheikh sana'an atar and becomes a muslim man of the heart of a christian girl, as well as the precise and common theme of love, whose religious issues are disturbing and deterrent, and whose failure in his connection is rooted in religious beliefs, as well as the difficult condition of passing through islam to reach a lover, which is derived from the story of sheikh sana'an atar, is the death of the daughter of teresa from the separation of the truth and the death of sari. galin of the separation of the friend and the heartbreak and the sorrow of the love of this world that the difference in the narrative of the outcome of the christian girl considering that there are differences in the explicit intertextuality of the second text compared to the first text and the similarity and emphasis on the end of the life of the christian girl in both it's a story that establishes an explicit intertextual relationship between all of these things. also, the herding of the lamb herd in the legend of sari galin can be a sign and reference to the pigs in the story of sheikh sana'an atar, which is part of the implicit intransigence.conclusions- ultimately, this intertextual analysis elucidates the influence of attar's narrative on the azerbaijani legend of sari galin and enhances a better understanding of the folk song. it appears that the legend of sari galin is essentially a folk rendition of attar's narrative.