تحلیل انتقادی وحدت سنخی وجود برپایه وحدت سریانی، با تاکید بر دیدگاه استاد مصباح و آقاعلی مدرس زنوزی

مسئله پژوهش پیش‌رو کالبد شکافی و بازشناسی دوگونه تبیین از وحدت نفهته در تشکیک وجود بوده و در صدد نقد برداشت سنخی از آنف در مسئله تشکیک است؛ مصباح‌یزدی طبق تبیین سنخی از وحدت، تحقق خارجی برای او نمی‌بیند و وحدت را به وجودی بالقوه و بدون مابازاء خارجی، تقلیل می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که تنها در ذهن مستقر بوده و صدق حقیقی‌ای بر خارج ندارد. اما آقاعلی مدرس به وحدت سریانی گرایش دارد و درنتیجه تحقق بالفعل وحدت، در خارج را می‌پذیرد. هستی از نگاه او فعل خداوند است که با وحدت سِعی و به‌گونه تشکیکی سریان می‌یابد. بنابراین کثرات در متن همین وجود منبسط پدید می‌آیند و درون همان می‌آرمند. پژوهش پیش‌رو با روش تحلیلی- انتقادی نخست به تبیین این‌دو دیدگاه پرداخته و سپس وحدت سنخی را برپایه وحدت سریانی نقد می‌کند. یافته‌های اصلی این پژوهش عبارتند از: 1. وحدت مفهوم وجود، به وحدت خارجی آن می‌انجامد که تنها به‌گونه سریانی تصورپذیر است. 2. اصرار بر وحدت سنخی، به تباین وجودها خواهد انجامید. 3. وحدت سنخی، ویژه ماهیت‌هاست و نمی‌تواند وصف ذاتی وجود باشد. 4. وحدت سنخی، به تجافی در عالم می‌انجامد که با نگاه میانی‌اندیشیِ حکمت متعالیه سازگار نیست. 5. وحدت سنخی، امکان جریان در تمایز تشکیکی را نداشته و انگاره‌ای خودمتناقض است. 6. وحدت سنخی با اصالت وجود سازگاری ندارد. بر این اساس، تبیین سنخی از وحدت قابل پذیرش نیست

a critical analysis of the sankhi unity of existence based on the syriac unity, with an emphasis on the views of professor misbah and agha ali modares zenozi

the present article examines and critiques the concept of generic unity (al-waḥdat alsinkhiyya) in islamic philosophical thought, particularly in relation to the primacy ofexistence (iṣālat al-wujūd). initially, the concept is precisely explained, and it is clarified that proponents of this type of unity do not accept any external realization ofunity, considering it only as a mental construct that does not have true correspondencewith external reality. in contrast, proponents of permeating unity (al-waḥdat alsarayāniyya)affirm an external realization of unity, accepting all multiplicities withinthat singular, real, permeating unity. according to the findings of this study, thisunderstanding of unity cannot be accepted due to its logically flawed consequences.there is a profound inconsistency between this notion of unity and key concepts inmullā ṣadrā’s philosophy, such as the criterion of gradation (tashkīk) in existence—theprimacy of existence. the results of this research suggest that generic unity, particularlywithin the framework of the primacy of existence, faces serious contradictions thatappear unacceptable in metaphysical explanations..